Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
42
Fedraheimen.
16de Marts 1878.
det er Gagn i. Det er inkje rimelegt helder, at
den, som liver under eit Einvaldsherredame og er
vand til, at andre steller syr han, som syr ein
umyndig, som aldri hev lært aa tenkja sjolv og
kjenna personlegt Ansvar, men gjer det gode og
held seg sraa det vonde, syr di han liksom ein
Skulegut er rædd syr Straff, det er inkje rimelegt
at slik ein skal vera so utisraa godt lagad til aa
syta syr si aandelege Vælserd. Han kann nok læra
aa rengja med Augurne og segja »Abba Fader«’,
og standa med Huva i Handi, naar han snakkar
med Presten, men det er inkje aa venta, at slik
ein umyndig Mann skal vinna so langt fram, at
han kann standa glad og srigjord syr Guds Andk
let. Det er sorargelegt· aa hoyra atdeisame, som
kallar Folkestyre og ,,Liberalisme««syr Develens
Verk, tykkjer at alt er som det skal vera, naar dei
ser og hoyrer Ordelag som: den naadige Gud og
den allernaadigste Konge, ,,hzejistsalig« Kong den og
den o. s. fr., nokot som reint ut er aa spotta all
Kristendom.
Det hev voret sagt, at kvart Folk lyt ganga
gjenom tri Utviklingssteg: Ageloysa (elder Styre-
loysa), Skule og Fridom. Ageloysa var den Tidi,
daa Folki inkje hadde vortet til Nationar endaa;
so kom Skulen elderEinvaldskongedomet, daa Kon-
gen var den einaste, som visste, koat som var til
Bate syr Folket hans, og so endeleg kjem Frido-
men, Republiken. Dei fleste europceiske Folk er no
paa Yvergangen til Republik, og det konstitutionelle
Monarki, som vart innfyjrt etter kvart i dei fleste
Land i detta Aarhundrad, er ein Millomting mil-
lom Ginvaldskongedome og Republik. J eit Ein-
valdskongedome er all Magt hjaa Kongen, som
segjest hava senget ho sraa Gud, i ein Republik er
Magti hjaa Folket, og i det konstitutionelle Konge-
dgme er Magti bytt millom Kongen og Folket.
Norig er eit konstitutionelt Kongedame. Me hev
inkje nokot Kongedome ,,av Guds Naade« lenger,
det fall burt av seg sjølv i 1814, og det Konge-
hus, som no styrer, er av ,,Folkets Vilje«, (Karl
den 13de vart vald av Storthinget) og inkje ,,av
Guds Naade« (i den gamle Meining, at Kongen
berre stend Gud og ingen annan til Ansvar syr’
kvat han gjer, og inkje skylder Folket Takk fyrdet,
at han er Konge1). Daa den norske Kongen er
Konge i Sverik og, og bur i Stockholm og berre
ender og daa gjer ei Svipferd til Norig, og det
norske Folket no styrer seg sjolv, so er det med
rette sagt, at Norig no i Royndi er ein Repu-
blik med den svenske Kongen til Præsi-
dent. Um eg inkje misminnest, er det Times-,
som syrst sagde desse merkelege Ordi-
l) Kongen er elles i Formi fyrutan Ansvar no og,
det er Statsraadet, som ber Ansvaret fyr det Kon-
gen gjer.
Skildriitgar fraa cJteilim
(Ved Kristofer Janson).
vI.
Festpaa Missionsfknlen. Hovudet til Mathæus.
Paa Folkekomedie. Karnevalct og Jødarne.
Ei Litstemua. Dandingkyrkja hjaa Kami-
cinom. Messa i Koliseum. Herbyrget til
St. Johannes. Marietta.
Fr amh ald.
Men det gjeng syre det same. Petrus og
Paulus lyt vera med i alt Slag; deira Namn kjen-
ner Anlmugen, og dei veit, at det var- bra og paa-
litande Karar. So maa det vel væra bra Folk,
som var i Lag med deim og. Ja er det inkje ei
underleg Kyrkjal Presten rette Mannahausen ut
imot oss-, men me riste paa Hovudet; so vende
han seg sorgall burt og las venteleg ei Bøn syre
oss chettarar, at me maatte koma til den rette
Trui, Trui paa Mathæus sitt Hovud. Ja er det
inkje mest som ei Komedi detta! Men daa er det
likare at ganga paa rett Komedi, og det skal me
no gjera. Jnkje i dei kostesame Komedihus, der
dei hava fine Stykke, og der det og kostar sine
Men det tek til aa verta sleire og fleire, som
er misnogde med detta, og vil me skal taka Steget
sullt ut og gjera Landet til ein Republik i Formi
og. Grunnen trur eg helst er den: Kongemagti hev
inkje lenger nokor stor Uppgaava aa gjera i Norig·
Landet treng inkje til aa samlast, syr det er alt
samlat. Me treng inkje Kongedame til aa saa
istand Samhelde, syr Folket er samheldigt. Her
er inkje eit umyndigt Folk aa ala app, syr Fol-
ket hev synt, at det er mognat fyr Sjolvstyre. · Der
er berre ein Ting, som stend att syr Kongedomet
aa gjera: ·aa repræsentera det norske Folket fyr
Utlandet og vera eit Uttrykk syr den nationale Sjvlv-
kjensla vaar, men det hev inkje ein Unionskonge
godt fyr aa gjern. J 1874, daa Jsland, som er
bygt av Nordmenner, hadde Tusundaarsfest, og eit
norsk og eit svensk Herskip vart sent upp til Jsland,
vart det stellt so, at det svenske Skipethadde Kom-
mandoen.1) Naar slikt hender ender og daa, mis-
ser Kongedomet etter kvart det Fotfestet det hev hatt.
Det, som er Uppgaava no, er aa vekkja ei sterk
Borgaraand i Landet, gjera kvar Mann til ein
upplyst og myndig Borgar. Men detta er ei Upp-
gaava syr Republiken og inkje syr Kongedomet, og
detta driv og mange hver til Republiken.
Hev Lesaren Hug paa aa vita mi Meining,
so kann eg segja, at skulde Kongen bu i Kristiania
og halda Hos der, vilde eg helst hava Republik
so sort som mogelegt· Men som det er no, er det
imange Maatar utruleg bra. Me kjenner inkje
til det vonde, som sylgjer med aa hava ein Konge,
og slepp det vunde, som tidt sylgjer med ein Re-
publik: Strid um Præsident-Val, personleg Præst-
dentsMagt og Nepotisme (at Præsidenten vil nytta
Tilforet til aa hjelpa fram sine eigne Skyldfolk.)
Slik som det gjeng no, ser det elles ut til,
at Spursmaalet: Kongedome elder Republik, skal
loysa seg sjølv. Regjeringi vaar er so veik, at
syr kvar Dag som gjeng, kjem Magti meir og meir
yver til Storthinget, og skal det lenge halda paa
slik, kjem Kongemagti snart til aa standa att som
ei Bru paa turre Landet.
. Fraa Tyskland.
(Or eit Vrev).
(Framhald fraa No. 9).
Berlinararne er som eit Folk syr seg sjalv.
Dei er av dei, som trur paa det Ordet av Fichte,
at dersom Tyskerarne sorgjengst, so sorgjengst heile
Verdi. Alle Preusserar er byrge av sine store
Herserder, men Berlinsolket mest. Det som andre-
1) Prinsarne i Kongehuset heiter Oskar Gustav Adols,
Oskar Karl August og Oskar Karl Vilhelm og Engen
Napoleon Nikolaus. Ingen heiter Harald, Haakon,
Olav, Magnusl
Pengar, men paa Folkekomedi, der syrste Sessen
kostar 15 sz og andre 10 sz. Detta Komedihuset,
teatro copronioa, er endaa med dei gildaste. Her
sinst Komedihus, der du kann sleppa inn syre 2 ß,
men so er og Kunsti deretter· Her sær du sjaa
Kjeringar med tri Alner lange Nasor og Kjakar
etter same Maalet. Det er utklcedde Mannfolk.
So salla dei i Uvit og liggja og sparka paa Gal-
vet, og best som det er, stoypa dei seg paa Hovu-
det ned paa Benkerne til Aaskodarom. Fyrste Elsk-
arinna er ei Kona med 6 Born so seit som tri
andre, og naar ho syng og skal draga Pusten, er
det som naar Smeden tred Belgen. Jau det er
Jolamorol Men lat oss koma til Komedia vaar.
Me taka Billet til Golvet, og her sitja me daa i
Lag med Dragarom og Sveinarne i Hokerbudom
og Bonder i Gjeiteskinsbrok med Ragget ut. Her
er slik innerleg god Fjo«stev, men det skal vera so
urimeleg sunt. J syrste »Logerad« hava me Fin-
solket, Hestkararne med Kjærastom sme. Paa Ben-
ken sramfyre meg sit ein liten Tiggargut, slik ein,
som osta gjeng med Dragspil elder Lirekassa her-
uppe, og han heve daa ein endaa mindre Bror
paa Armen. Han ser ovlega glad ut, no han skal
saa vera paa Komedi. Han giv seg i Samsnakk
med oss, legg ut syre oss, kor meisterlegt dei spi-
lad her, og ut paa Kvelden spurde han i eit stand-
dande, um me inkje tykte, det var morosamt. Vest
stader er rettvis Sjolvkjensla, vert her til ijtz
det, som andre Stader er ijt, vert her til Stor-
skrvyting Ein Berlinar held Schiller syr den stør-
ste Mann som- finst, ncest etter den »store Fritz,«
Keisaren og Bismarck; Skoreimi aat Gothe er In-
gen verdig til aa løysa· Um oss hev dei so mykje
Greida, at dei veit, at i Sverige vert det gjort
Fyrstikknr og drukket Puns, og at det i Norig veks
Granbuskur; alt annat, me hev, er tysk, elder daa
nordtysk. Er det ein utifraa klok Kar, so veit han,
kannhenda, at Bjarnson er norsk1), og at Kristia-
nia er Hovudstaden i Norig 2); men Stockholm er
no likevael den rette Riksstaden vaar. (Kor myket
veit hellest me um Tyskland ?) —-
Ein ægte Berlinar er Gut som hev vaskat
seg; han bryr seg korkje um Gud elder um hin
Maanen; men Keisaren ropar han ,,Hoch!« syre
Hin Guten, som skulde lesa Vordbvni og so stod
upp og sagde: ,,Du, lieber Gott! magst ruhig sein,
sest steht und treu die Wacht am Rhein, Ament« 3)
—— han hev plent voret ein Verlinar, dersom dei
hellest les Vordboner i Berlin. Berlinararne
er kjende fyr sin ,,Mutterwitz« og den brukar
dei baade i Tid og i Utid. Sin Sundag var
det ein stor erenssest; i hundradtal stod Folk og
glodde paa ale dei blenkjande og brikjande Mun-
durar og dei staselege Bognar; der var osta Fag-
nad-Rop aa I)øyra, helst syr Keisaren og syr Gene-
ralen Moltke, som skal vera serleg folkekjcer. Men
alt imillom zaglad det med Spitord yver alle dei
meir og mindre ukjende LukkesPeer’ar, som hadde
senget seg ei Stjerna paa Bringa. Liksom piska
av Laatt og Spott soor dei fram i gloande Tan-
sprang, sumei beintfrain Leigevognar, andre i sine
Stasvognan alle visst ovende glade med aa sleppa
inn i den ætverduge Slottsgarden Her er hellest
nok av ,,Titlar—« og sligt, ,,Geheimeräther,«
,,Ol)ergeheimeriither,« ,,wirkliche Geheimeriither««
o. s. fr. av alle Slag; dei kongelege ,,Baumei-
ster’ar« (Bygmeistrar) hev i seinste Tidi sunnet
Titelen sin for simpel og vil gjerna heita »Bau-
rc«ither« (Byggjeraadar). — At Berlinararne sti-
mer ihop og brukar sitt Skjemtevit ved slike Hove,
er no«ikkje aa undrast paa. Men ein Gong saag
eg dei brukte det, daa eg ikkje hadde ventat slikt,
og det var ved Likferdi aat gamle General Wran-
gel. Folk stolad til i tusundtal; det var -Hovud
ved Hovud i endelaus Mengd, Skrik, raa Kjæteskap;
det ridande Politiet freistad faa stogga Hopen med
1) J Dresden visste daa ein Student aa sortelja um
,,der grosze schwedische Dichter« (den store svenske
Diktareii) Vjornstjerne Vjornson. (Fortalt av ein
annan Tysklandssarar sraa ifjor).
2) Ein Student fraa Kristiania vart likevael ifjor inn-
skreven ved Berlins Universitet som ,,Danus««
(Danske)· ,
3) Du, kjære Gud! kann vera roleg; Vagti ved Rhin
stend fast og tru-
som det er, set han Ungen ned i Armarne mine
og segjer: ,,aa hald honom litet!" og — burte
var han. Der sat eg som klumsad med ein ufjelg
Unge paa Fanget og stirde etter Guten. Eg kann
inkje annat segja, enn at eg syrstundes inkje var
rett hjartug· Enn um no Fanten strauk og let
meg sitja her med Ungen? eg maatte sulla bera
honom heim og giva honom Mat, vaska og fli ho-
nom og so koma dragande heim til Noregs med
ein Unge etter meg. Kvat skulde Folk segja? kvat
vilde dei segja paa Børsen? og kvat skulde eg gjera?
Eg tenkte meg alt det verste, som til var —— men
der kom Guten attende smilande. So hadde han
voret ute og kaupt ei Pipparkaka tilvesle Broderen·
Han spurde, nm det inkje var ein sat Unge, og me
kunde trygt skamrosa honom no, her inkje lenger
var Faare paa Ferde. So kysste og strauk han
Guten og gav honom Kaka.
Hoyr kor dei trappa med thom og dunka i
Benkjom og lægja atpaa og halde eit syndigt Lek
ven! No tek daa Musiken til at spila, for dei
hava ,,Orkester« her og maavita· Me er komne
tett med Doldertrumba og Gongongen, og det skal
Vaarherre vita, han arbeider syre Løni, den Man-
nen. Han dundrar og ringlar, so han verd reint
raud i Hausen, og me stappa Fingrarne i Dyro
og ynskja, Forspilet var vel til Endes. Guten vaar
peikar byrg ned paa Trumba og nikkar som vilde
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
