Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
66
Fedraheimcn.
13de April 1878.
Armos Drykke· Bollen va saa store, at han paa sine
gamle Dagar blei bruka ti Drikkekopp for Souinne·
Rolts-Ruggjen va daa komen heim, helsar Gonnar
aa seie: ,,Eg hev høyrt gjete, du ska vera full-goe
Kare; eg hev reist .mykjy, aa prova mangge, aa
Moro skull de vera aa prova eit Tak mce deg ou,
um du æhuga.« Gonnar svora: ,,Leitt va de aa
reise saalange Vege sor ikkje; alli hev eg hell hast
ti Vis aa loynt meg, naar ein hev boi.t’ Saa
spente dei Belti, mæ eit Millombelti, aa Rolts-
Ruggjen sette 8 Knivar i Bori aa ba Gonnar velje.
Saa bar de ti paa Tili. De va Senar som sprang,
Ougur som brann, aa Fatar som ikkjisviktal Geist-
paa fekk Rolts-Ruggjen ein Skur ivi Akslinn, saa
Blospruten sto, aa mæ same skar han Belti. Han
blei daa lagde ti Sengs aa laag paa Garen i 8
Dagar, fyrr han konn’ koma heim. Daa han reiste,
gav han Gonnar Hest, Sadl aa Beisl, helsa aa
sae: ,,Slit Hest aa Greiur mæ Helsa; du va den
fysste eg tapa for.«
Segni seie endaa, at den Rolts-Ruggjen skull’
ha drepi sjou Mwnner i slike Leikar; seiste bleihan
frearlous, daa han drap ein Manne, som ikkje
verja seg.
Jvar Tveiten·
Skule og Upplysning.
Administrationen og Skulemaalet. Styret
vaart hev fenget slik ei Braad-Rid n«o med aa faa
Bygdemaalet i Bruk paa Landsskulen, atdet er reint
ei Rygd. Dersom du ikkje visste betre, maatte du
tru, at Styresmagti vaar var aat med aa umvenda
seg sraa sine galne Veger. Jkkje mindre enn tvo
Stiftsstyre skal hava skrevet Sendebrev til Prestarne
sine um Maalet i Skulen, og no er det fortalt,
at Skuledirektorarnei sin »Plan« fyr Aalmuge-
skulen er innpaa det same.
Det maa vera leidt aa sjaa paa detta fyr
slike Folk som Tilskuermaalstrævaren og andre av
den Bølingen, som væl hev meint at dei ved aa
gjera Vas um ,,dei 36,«’ skulde smyrja sine Knivar—
hjaa »Autoriteten«. Lat dei no agta seg, desse
loyale Folk! Dei kunde koma til aa tala syndige
Ord mot fleire enn dei vilde.
Dersom Ein no kunde tru, at Skulestyret ar-
beidde med Syn paa Saki og med heil Vilje, so
maatte Ein segja, at me var langt komne, og at
Skildringar sraa Iialia.
(Ved Kristofer Janson).
v11.
Scm Germano og Monte Casi11»o. Skilnad fraa
Noun «Giroudola3 Bcgcti t1·l Finan Vciiezia.
Alpcsjoar11c. Et Nott i ei Dagbogii. Yver
St. Gotthard.
(Sidste Stykket.)
Eg var kjeid av at ganga og stulla einsleg i
Napoli, av Staaket og Folkestimen· Eg hadde vo-
ret i Kyrkjom og paa Utstillingshuset, i Pomveji,
paa Vesuv, i Sorrento og paa Capri; eg hadde
set det eldspyande Gaver, Solfatara, der gule
Brennesteinen hekk lik lange Jsjuklar, og det saud
og bnblad som i ei fosskokande Gryta, og der
Jordi under oss’ dunde som ei Trumba, naar ein
berre trappad i Marki; eg hadde sveittat i Lauget
til Nero,-der ein maa klæda av seg til Beltet, og
Sveitten silar av ein berre med at ganga gjenom
Gongjerne hogne i Bergetz eg hadde voret umbord
hjaa norske Skiparar og etet Erter og Flesk og
lært meg sorderve av ein, som eg hadde med meg
ei Ferd til Bajce»og som forbannad seg paa, at
han inkje meir vilde rikka seg ut or Vogni og
det var god Von til —saa faa ein folkeleg Skule i
detta arme Landet. Men — det Heile kjem for
braadt paa til dess. Og det kjem dertil paa ein
so vinglevoren og ugreid Maate, at du skilleg kann
sjaa, at det er ikkje av sin gode» Vilje, dei gjer
det. Det er her som med alle andre Ting i Poli-
tikken vaar. Styret sit og spenner imot,» so lengje
det ser seg Raad med det. So kjem det ein Dag,
at den nye Tanken ikkje lenger let seg utestemma·
Daa kjem dei farande som ei Brannvakt og skal
til aa ,,taka Tanken upp« og gjera honom ,,for-
nuftig.-« — Men daa gjeld det aa sjaa seg fyre.
Det hender sumetider, at vaar Styresmagt kann vera
slog, d. e. kaltid slog nok til aa lura slikt eit skikkelegt
Bondefolk som me er. Og daa vert det sidste verre enn
det ftjrste· Me sit der og veit korkje ut elder inn-
Um dei fylgde med i ,,vaar Politik« i andre Land,
skulde dei faa seg mangein god Laatt. Lat oss
berre minnast Amtsskulen· Amtsskulen var eit fagna
Verk, hadde han berre ikkje havt detta leide Med-
henget, som me alle kjenner! — «—
Det er sakte gildt aa sjaa, at Styret tek aat
med aa tenkja paa Bygdemaalet· Men det er
ikkje gildt fyr annat enn det, at det viser, at den
folkelege Maaltanken maa vera sterk no, naar han
endaa kann driva slike Traabukkar som vaare dansk-
norske Styresmenn til aa røra paa seg. Meir skal
me ikkje gleda oss yver. Vil nokon tru at desse
vaare Styresmenn kann og vil bera Saki slik fram,
at Skulen kann verta det han burde vera i Folket,
— den Mann vert narrad. Me bør hava lært
no. Jngen hev lenger Lov til aa vera so faavis,
at han let seg lura av desse politiske »Schakktrekk·«
Hadde det voret Sanning i det som Skule-
styret vaart no fer med, so hadde dei fyr mange
lange Aar sidan sett Tingen i Verk. Det er ikkje
det, som oantar, at dei ikkje hev vis-st, at ei Um-
bot turvtest. Naar dei ventar med slikt til dei
ngydest til, so fær dei sinna·seg i, at me trur dei
berre so maata.
Var det full Aalvora med denne Styrets
braadkomne Tilhug til Bygdemaalet, so vilde dei
og fara fram med særre Krokar og med stodare
Retning enn dei no gjerer, og serleg vilde deiikkje
hava nokon Ting imor, at Saki vart greidd og av-
gjord ved Log. Tvertum: Styret vilde just lika
det; for ei Log vilde vera til største Hjelp ! fyr
Styret, naar det skulde til aa faa Saki i Verk.
kreka inn i alle desse Hol og Kjellarar, som dei
kallad Templen til-Merkur og Huset til Cicero,
’og lata seg snyta av dette sordgmde Jtalienarpak-
ket; eg hadde sleikt Solskin og Gledaz eg hadde
kaupt eit Helgenbilcete av ein Munk fyre 2 ß, og
som skulde vera godt fyre Kolera, naar hcm kysste
paa det fyrstz eg hadde latet meg sundriva av—
Flytmennerne og Toldararne og Dragararne, som
sleit og drog i meg, daa eg kom; eg hadde sma-
kat baade sett og surt i Solskinsstaden, den smi-
lande, lokkande, som heng lik ei glodande Druva
millom Vinlauvet og byd fram sin svellande, søte
Mumi. Og likavel lengtad eg —lengtad til Roma,
til Fred og Stilla, til Landsmenner· Men Troll
stod i det! Det var, som eg inkje kundefaa sleppa
burt fraa Napoli. Der hadde voret Kolera der,
og ingen kunde koma yver Grensa til Pavestaten,
minders han laag i ,,Kvarantæne« paa eit sunt
Stelle mest ein Maanad. Esg drygde,· og eg drygde,
Kvarantæna gjekk ned til 8 Dagar, daa stod eg
inkje i det lenger. Eg valde San Germano til
at gjera Bot i, ein liten By som ligg midtveges
millom Napoli og Roin, der som det namngjetne
Klostret Monte Cassino sinst· Soleides gjekk det
til, at eg kom dit. Men eg tregad inkje paa det.
Det var ein Engelskmann der paa ,,Hotellet«-, som
berre hadde voret der ein Dag, og som vilde fara
til Rom Dagen etter, ,,for giv berre Verten her
s
Men her ser du Hestefoten. Naar Styret stræ-
var med aa faa Vygdemaalet upp, fo er det
just fyr aa hindra, at det skal koma inn i Logi·
Dei vil ikkje hava det der. Dei vil kunna stella
og styra med den Ting sjølve. Og fær dei det,
so tykkjest dei vera trygge. Dei er upptamde i den
Kunsteti aa ,,administrera« ein Tanke ihel. Legg
Saki i deira Haand, so skal du berre sjaa. Det
vert upp i Tufs og Ingenting so fint so fint, at
me alle skal undrast.
Me kann so væl sjaa Meiningi i sjolve dei
Uttalur, som kjem fram fraa desse Folk alt no.
Dei snakkar nok innpaa um, at Læraren skal bruka
Barnets Maal syr aa faa det til aa skyna Under-
visningi, og so; men du merker snart, at det ikkje
er det, som er Saki. Hovudstolen er, det er sagt
mest med opne Ord av ein av desse Bygdemaals-
venlege Skulestyrarar, at Folket skal læra aa ,,tale,
og tænke« paa ,,vort Sprog««. Det er det
danske Maalstræv so endefram, at du vert fælen.
Folket skal venjast av med Maalet sitt og taka
eit nytt paa Vorg hjaa desse sine ,,Erobrarar.«
Folket skal Ingenting eiga sjglv, ikkje eingong
sitt Moersmaal. Det skal gjeva seg upp tildesse
sine faderlege Formyndarar og Fyresytarar. Det
er ei Skam aa snakka umsliktz men største Skammi
er, at det er sannt. Lat no Nokon koma og segja,
at det er for stridt sagt, det, som nyleg hev vor-
tet skrivet um dei dansk-norske ,,Kvasi-Erobrarar«
og deira »Planer«! "
Det vert med Administrationen og Vygde-
maalet her paa Lag som naar ein Seminarlcerar
av det vanlege Slaget skal ,,tilholde Eleverne at
bruge sit Modersmaal« Han segjer: ,,Tal kun
jer Dialekt, —— dersom det falder jer befvcerligt at
lære Vogmaaletts«·ss— Alle som Ein legg i Veg
med aa knota best dei kann, fyr at ikkje Læraren
skal tru, at det fell dei »besværlegt« aa læra detta
Maalet. Var det likt seg det daa!
Dersom Skulestyret sær· fram sin Maalplan i
Aalmugeskulen no, so tor me trygt segja, at det
vert verre med desse Ting enn det nokotsinn hev
voret. Skal Skulen hava til Fyremaal- aa læra
den norske Bonden aa ,,tænke« og ,,tale« Bok-
maalet, so lyt dei nok bruka all den vesle Tid,
som Skulen eig, til danske ,,Tale- og Tænke-Øvel-
ser." Aa bruka Tidi til ·Upplæring i Ting, som
Bonden hev Bruk fyre, det vert der ikkje stort
5 Lire (ei Lira er som 21 ß) og lat honom faa
5 andre til Byfuten, so sæt du strakst Brev paa,
at du heve voret her 8 Dagar« sagde han. Ver-
ten blinkad og nikkad til meg, at det skulde nog
han greida; men eg svarad berre, ,,at ljuga vilde
eg inkje;. skulde det vera 8 Dagar, so vilde eg
vera deim ut.« Daa storskrattad Engelskmannen
og riste paa Hovudet· ,,Herre Gud! finst det endaa
slik Skuldlzziysa til i Verdi«, sagde han. Dagen
etter strauk han med sitt Lygnarbrev og kom lukke-
leg og vel til Rom. Det var snodige Folk, eg
var komen til. Gastgivargarden laag eit Stykke
utanfyre den vesle Byen, og det saag ut til, at
Folket ogso laag eit Stykke utanfyre Folkeskikki.
Reiddeigja var som ein halvvill Fugl sloppen ut
or Skogen, ho sang, so det ljomad gjenom heile
Huset, og Kjeringi kom og bad meg ·um Halsklu-
ten min og Lumeduken til den vesle Souen. Eg
sagde nei, men daa eg so ein Kveld kjem heim, er
Lumeduken burte utor Slobrokluma. Eg heldt
eit syndugt Hus, og sagde, dei skulde skaffa meg
Lumeduken atter, for han var stolen; men dei vis-
ste um ingen Ting, og Gjenta grov under Sengi
og Vaskestolen men kunde ingen Ting finna. So
gjekk eg ut til Kjeringi, og der stod ho nettupp og
snaut denne Sonen sin med —- min -Lumeduk.
Gg auste paa henne alle dei Slengeord, eg i ein
Hast kunde hitta paa; men ho log meg lika upp i
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
