Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
190
Fedrahci1n«cn.
7de August 1878.
som desse Gjentur —, framleides aa elska sitt
Fedraland, dess Soga og Skaldskap, rekna, syngja
og attaat di aa saama, hekla o. s. sr.; for dei hev
Lærarinna der ogso. Det er likvel ikkje alle Frast-
ingar, som trur paa Folkehogskulenz same av deim,
som bur nede ved Holmberget elder i Smaalands-
viki, og som livnoerer seg ved aa draga Smaafisk
elder ro i Skyts, hadde høyrt, at det var berre
ein Eventyrskule; nei, daa var Underosficerskulen
nokot heilt annat, meinte dei; for den som hadde
gjengjet der, kunde verta Kontorist i Throndheim;
slikt hadde hendt. Leksværingarne, som bar paa
den nordre Sida aat Fjorden — ei god Mil fraa
Frosta — hadde meire Vit, sagde dei; for daa
Lwrararne ved Skulen paa Frosta tok seg ein Tur
dit i Pintshelgi, var det nære paa, dei vart burtja-
gade· Eg fortalde ein av Høgskulelærararne detta,
men han log og sagde, at dei vart oversleg vel
mottekne i Leksviki og vilde gjera Ferdi dit uppatt,
naar dei fann Have til det. Visst er det ogso, at
ikkje mindre enn tri ao dei hceVaste Bonder i Leks-
viki hev havt Sonerne sine paa Frosta Hogskule
og hev sunnet, at Gutarne baade hev lært nokot
der og fengjetHug til aa læra meire heime,
som dei ogso gjerer. J Leksviki finnst ymse Ny-
Pietister———paa Frosta ingen —, og dei vil gjerna
ikkje vita nokot ao folkeleg Upplysning — Under-
osficerskulen og Skulelaerarsemiuariet tykkjer dei um
—; men det er helst Gutarne deira, som vil hava
nokot med ao den Upplysning,. som Folkehogskulen
gjev. Gg nemnde Kyrkja paa Frosta; ho er ny,
stor og rett fager til aa vera byggd av Tre. Ein
Ting undradest eg paa likvel, at Namni paa Evan-
gelistarne, som er maalade paa Preikestolen, skal
standa i Genitiv, St. Matthæi, St. Marci,
St. Lucæ, St. Jthnnisl Stendikkje Presten,
som er ein lærd Mann, Kyrkja og Kyrkjebyggjingi
so vidt ncer, at han kunde hava gjevet Maalaren
naudsynleg Rettleidingidei latinske Fellingsformer?
(Meir.)
Eit og annat um Kristcndomsstriden vaar.
(Gk-)
1v.
Dersom det no er sannt detta: at Striden vil
haldapaa, og at me korkje kann, elder, um me kunde,
Snart-Peter.
(Umsett fraa Dyst-)
(Framhald.),
Kapteinen var ør av Sinne. ,,So skal daa
Ein stupal« skreik han; »Svart——Peter elder eg!
Heretter vil eg aldri spara nokot Mannsliv, so skal
eg sulla ein Gong vinna sram til den Djevelen!«
Borgfuten raadde honom til aa senda Bod etter
Borgmeisteren i Byen. Han so gjorde, og so sor-
kynnte han honom, at paa den eine Sida vilde han
tvidubla den Prisen, han hadde sett paa Hovudet
hans Svart-Peter, men paa den andre Sida lovad
han og ut, at dersom ikkje Byen innan aatte Dagar
gav honom Vitskap um Svart-Peter elder Smettet
hans iminsto, so vilde han halda sjolve Borgmei-
steren syr Helar og hengja honom upp. ——— Og so
gav han Borgmeisteren ei Vakt, som skulde sylgja
honom Fot og Fet og aldri sleppa honom utor
Augom.
Det vart stor Hugsott i Byen, daa dette spur-
dest, allvisstdaa Rovararne no syntest aa ha vortet
-
hev Rett til, aa stengja honom ifraa oss, so lyt’«
me dinest spyrja um Fylgderne av, at so stor
ein Strid foer Framgang. Vil deivera so all igje-
nom vonde, som det saag ut fyr oss i Stykke 11,
elder vil dei kannhenda fora med seg sumt godt,
som liksom kann jamna det vonde upp att?
Eg hev alt sagt, at eg trur her vert meir heil,
endesram Heidendom i Landet, naar Aandsfridomen
veks. Fyr det syrste vil mange, som alt fyreaat
er Heidningar, men enno i Løyndom, daa stiga
meir sram i Dagen. Og fyr det andre vil mange
av dei, som fyrr hev ooret kristne (av Namn),
fyrdi dei ikkje hev tenkt yver slike Ting, daa sleppa
Kristendomen heilt, av di dei, naar dei tenkjer
seg um, ikkje tykkjest turva ei slik Tru. Her vil
koma upp ein heiden Fylking i Landet-
Av detta vil igjen sylgja, at det vert mindre
lettvint aa vera elder heita Kristen. Vera Kristen,
det vert ikkje lenger slik ein sjolvsagd Ting, nokot,
som kvar og ein ,,naturlegvis« er, likso visst som
han er fodd og liver. Det vert ikkje so hyggjeleg
,,avgjort« med desse Ting; naar Ein moter ein
Mann, vil Ein maatta spyrja um det, um han
er kristen elder heiden. Millom dei tvo Hovudfylk-
ingar i Verdi, Kristensolket og det ikkje-kristne, vil
det koma upp ein kvassare og klaarare Skilnad·
Og der vil koma meir Medvit og Ettertanke inn i
Tradomslivet« Til kvar einaste ein vil det koma
Spursmaal, kvifyre han er kristen, elder kvifyre
han ikkje er kristen« Folk vert meir noydde til aa
gjera seg upp ei Meining um sine hogste Livs-
spursmaal· Dei foer ikkje slik Fred til aa sova seg
sram gjenom alt og berre lita paa andre. J
same Mun som Folk sjolve lærer aa kjenna dei
store Motsetningar, i same Mon vil det personlege
Andsvar koma upp. No er det so mindst fyre
fyr alle ihop aa dvma og vera trygge og i Grun-
nen like sæle: me hev for mykje Avstengjing og
for litet ærleg Upplysning. Men kjem Folk so
langt, at dei vert føre til aa sjaa Spursmaali
fraa baade Sidur sjølve, so fyrst vert det Aalvor.
Daa fyrst kjem den kristelege Tanken um aa velja
klaart upp att. Det kjem til aa heita ,,kald eld er
varm« liksom i dei fyrste Tider. Folk kjem til aa
saa ei sterkare Kjenning av, at der er Aalvor i
det vesle Ordet ,,Sanning.« Motar og Tidstraumar
vil hava si Magt daa og. Der vil vera Tid-Mei-
ningar, som hjaa mange gjeld syr Grunnar, um dei
enn ikkje er det. Men Spursmaalet, Kravet, etter
Grunnar vil likevcel altid vera uppe, og Andsvaret
altso med. Lika eins vil det vel altid sinnast ein
Flokk, som ligg so ned i Raaskapen, at dei ikkje
kann vera med i slike Tankar. Men den Flokken
vil ikkje lenger vera Mengdi· Han vil vera eit
Faatal, som endaa jamt vil minka· Alle, som
hoyrer til millom det me kallar ,,Folk«, vil utan
Naade koma upp i Striden og maatta — so godt
dei kann — velja·
Folk kjem til meir aa vaka; men dei kjem og
til aa lida meir. Men etter det me saag i syrre
Stykket, so er det nok ikkje sannt det, at det skulde
vera betre aa ,,sova sæl« enn aa vaka lidande.
Vaart syrste Fyremaal er aa svkja og velja det
Sanne; gjev me upp detta Fyremaalet syr aa faa
Fred og Ro (vera ,,scele«’), so vert me just usæle,
taper vaart Mannsverd og sig ned i Vaset. Stri-
den og dei store Spurstnaal vil skapa Liv, som
nok i alle Tilfelle er betre enn ,,Fred og Ro·"
Alle Aandsmagter lyt upp og bruka seg i denne
Storstriden so godt dei vinn· ChristoferfBruun
klagar av Naudi yver vaare Prestar no, at dei
preikar so jammerlegt, og etter mi Nøynsla»hev
han stor Rett i det. Dersom no nokon Ting skal
kunna hjelpa paa detta, so maa det just vera ein
slik Strid, daa det liksom gjeld um Livet og ikkje
berre spyrst suni smaae juridiske Knip og Krokar i
Dogmetydarkunsten· Vaare Theologar vildaa ikkje
so godt kunna sova seg sram gjenom Studiet og
Embættsyrkjet sitt. Dei vert noydde til aa taka
sitt Strcev meir personlegt, meir aalvorlegt og meir
ærlegt, i det Heile med meir Aand. J den Stri-
den, dei foer a·a standa, vil væl mange falla sraa;
men dei, som held ut, maa verta mange Gonger
betre enn desse Leksehestar, som no ,,syller Kyrkja
med Snakk« elder med Uppkok av sine Leksur, og
som sjeldan hev stadet nokon større Strid enn den,
som dei vart ,,sette inn i« av Professoren i Lese-
salen. Og naar dei kjem ut i Arbeidet og stend
der like til Mots med ein-sterk,—klok, krastfull Hei-
dendom, so maa dei koma til aa taka i, so sannt
som det finnst Von syr dei. Men lika eins kjem
kvar Tilhoyrar daa til aa prøva Prestens Ord
med eit reint annat Aalvor. Det gjeng ikkje len-
ger an aa lita blindt paa ,,Autoriteten.«« Ein kann
so djerve, at det bar reint utor. Ekkja etter den
myrdade Kaupmannen hadde Liket til Jordi med all
Velsemd; dei fleste Bymenn fylgde; for den ulukke-
lege Ekkja fann aalmenn Medhug, og det so myket
helder som den vesle Byen kunde venta seg ein
Lagnad av same Slaget· Borgfuten og hans Son
hadde ogso fylgt Liket,’ og Kapteinen var aaleine
med den gamle Kona aat Borgsuten· Med Eitt
hoyrde dei tunge Fotslag utpaa Gangen; den gamle
Kona sette i eit Jllskrik og læste seg inne i Kleven,
og i Stova aat Kapteinen steig det inn ein stor Mann
i ei sid Kappa med svart yvet Haar og ei svart
sælsleg Grima fyr Andlitet»
,,Du leitar etter Snart-Peter?« — so tok han
til Ordsz ,,her stend han syr Augo dine; sjaa no
til Gagns paa honom, so du kann kjenna honom
attl« Kapteinen vilde fljuga upp og taka Pisto-
larne sine; men den laake Foten vilde ikkje, og
Snart-Peter drog ein stor Kniv sram undan Kappa,
— det var ingen Veg aa koma. ,,Sit still, din
gamle halte Harel« ropad han; ,,no er du min;
eg kunde slagta deg som ein Bukk, men det bryr eg
meg ikkje um; eg vilde berre te meg sram fyrdeg
og segja deg det, at agtar du deg ikkje betre ein
R
annan Gong, so skyt eg ikkje Hesten under deg, men
deg paa Hesten!« Dermed stoytte han Sessen og
den unoytuge Kapteinen ikoll og skundad seg utor
Stova.
Denne Tilburden vart snart spurd i Byen.
Dei gode Borgarar var reint sorstokkte. Daa hittad
Borgfuten paa ei Raad: nokre av deiLikaste skulde
kri paa Borgmeisteren, at han skulde kalla alle
Borgarar til Things paa Torget og, medan Folki
var burte, rannsaka alle Hus, og Jngen maatte faa
vita av det fyreaat; det var visst ikkje annan Ut-
veg — sagde han — til aa faa Njos av dei,
som var med i detta skamlege Røvarlaget. Dei
gjekk daa til Borgmeisteren, og Vorgmeisteren totte,
det var ei glup Raad. Han søkte KapteineniLoynd
og bad honom hjelpa til med Herfolk aa forfara
Husi i Byen, og daa Borgfuten ogso størde til,
fekk han ikkje berre Samtykkje av Kapteinen men
og ein liten Herflokk til Hjelp-
Tidleg ein Morgon gjekk Trumma og skræm-
de Borgararne upp or Svevnen. Dei skundad seg
til Torget, sor dei trudde, Rovararne hadde bro-
tet inn, og at det galdt aa verja Byen; men
dei slo seg snart til Tols att Alle saman, saag det
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
