Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
218
Fedraheimen»
the August 1878·
Vaar Kongemagt fær baade etter si Stilling og
- etter sin historiske Natur ein unational Svip.
(Meir).
Amerika-Brev.
Glliot Jllinois, slte Juli 1878.
Eg gled meg kvar Gong Fedraheimen kjem
— d’er som ein frisk Vindpust i den varme Sol-
steiken — ikkje berre, fyrdi at Bladet kjem fraa
,,det gamle, det friske, det fjellhoge Nord«’, berande
kjære Minne med seg ut til meg paa denne ende-
lause Præria, men helst, fyrdi Bladet er det, det
gjev seg ut fyr: eit norskt Blad i Tanke som
i Tale.
Eit sovori Blad hev eg saknat heilt sidan vaar
folkekjære Diktar Aasmund Vinje døydde· Eg gret,
daa eg hoyrde han var daaen, endaa eg aldri
hadde sett Mannen, og eg veit, eg spurde meg
sjolv og andre: Kven skal no taka uppatt det Verk,
som han-hev sleppt? Eg spurde so, fyrdi eg væl
visste, det daa knappt sannst ein, som vaagad gjera
det. Men no daa Verket er uppatt-teket og det
med slik Von paa Framgang som aldri syrr, kann
eg ikkje lata vera aa( bera upp mi Gleda yver
detta, og med det same maa eg daa faa Lov aa
senda Fedraheimen og hans Lesarar ei liti Helsing
fraa hi Sida aat Havet-
Det«hev i Maal- og Nationalitetsvegen gjen-
get oss her i Amerika nokot likt som Dykk der
heime — me hev og havt vaar Framslengsalder·
Som mealle veit, var det der heime syrr i
Tidi ei Skam syr ein Bondemann aa tala til ein
Storkar, som Prest, Skrivar, Fut og Bykar, paa
sitt eiget Landsmaal. Ja det var somen Prestar
og, som vart fljugande sinnte, naar t. D. Skole-
meistaren, »hos hvem man maatte forudsætte mere
Opdragelse", hugslaus kom med eit elder annat Ord
av Bygdemaalet, Eg minnest so væl den Tidi, eg
gjekk i Skulen i mi Heimbygd, koss Skulemeistar-
arne strævad med aa finna upp dei finaste Ordi,
dei visste, til Presten sin, naar han »paa Embeds-
vegne« saag inn til dei, men koss det gjekk galet
likevcell Ein Gong — eg lyt sortelja det — baud
Presten Læraren aa syngja med Borni. Rum-
ret aat Salma var nemnt, men som Presten stod
der streng og kjølsleg, forfjamsad Lærareii seg og
tok i ein galen Salme. ,,Jkke deri!« sa ’Presten og
saag kvasst paa Læraren. »Aa—— eg glaapte ikkje
etter i Boki mi«, buste Læraren ut. ,,Der staar
hverken glo eller glaape, men at du skal se!« skreiks
Presten ovsinnt. Ein annan Gong kjem Presten
inn paa Skulen og spyr, det fyrste han segjer:
»Hvormange Børn ?« Detta kom so bust hver Lær-
aren"(liksom heile Presten), at han svarad paa sitt
eiget Maal — som sannt var —: ,,Elloug.« ———
,,Stav til ’elloug’l« baud Presten» Borni log, og
Prestensvar kannhenda kaut av, at han fekk gjera
Læraren flat fyr Maalet hans Skuld.
No er det vist onnorleids. Eg vil tru, at
·Læraren no hev vunnet fram til meir Sjolvstende, «
og at Prestariie heo vortet meir solkeleg·e i det sei-
nare· Likevcel kann henda, det ikkje var av Vegen,
um Storthinget ved Log gav ,,Maalet« den Rett,
som det hev Krav paa i Skulen.
Likeins som der heime fyr nokot sidans so var
det ogso her ei Tid Skam aa tala sitt Mormaal
Landsmenn imillom·
Engelsken er her i Amerika det ofsicielle Maal,
liksom Dansken i Norig, og Engelsken er so godt
eit Maal som nokot annat; men at det, som mange
hev trutt — og Sume enno kannhetida trur —,
skulde vera so mykje betre og sinare eit Maal enn
det norske, sær Jngen meg til aa tru, liksom eg
helder aldri sæt meg til aa tru, at Amerikanarea
er so mykje betre Mann i eit og alt enn Norsken.
Mange av vaare Landsmenn hev meint so, og det
var nok dei, som, naar dei kom her til Landet,
gloymde sitt Mormaal, syrr dei hadde lært nokot
annat, likesom dei glømde, kvar dei var israa,
Namni sine og alt ihop.
Grunnen til denne Fornegting av sitt eiget
tenkjer eg meg maatte væl helst vera den, at Gute11,
som kom hityver fatig og eismall, han hadde ikkje
voret her lenge,’syrr han ,,gjorde det godt« — her
fekk han ein Dalar um Dageii, medan han heime
knappt had«de ei Mark. ,,J slikt eit Skarveland,
som ikkje kunde gjeva ein meir enn ei Mark uin
Dagen, — der var det ikkje annat enn Stakkars-
dom alt ihop,« meinte han, og so skjemde han seg
syr aa vera fraadetta Landet. ,,Nei, daa er Amerika
nokot annat — Amerikanar vil eg veral« Detta
var snarare sagt enn gjort.
Gjenta gjekk det sameleids som Guten. Ho fekk
· Hovudet og svarad:
her tvo Dalar um Vika — det var meir enn ho
fekk i ein heil Maanad heime — og endaa reivst
og drogst dei um henne, det var mange, som vilde
hava Tak i henne. No var det ikkje lenge, kann
Ein vita, fyrr ho fekk seg ny Kjol, Snaresko, Hatt
og Parasol (den ho lenge bar baade i Solskin og
skyat Vedr). Daa ho no hadde fenget alt detta
nye, meinte ho, som ventande var, ho godt kunde
kasta Stakken sin og Folletroha si, ja heile Norsk-
domen med det same· Ho hadde alt lært aasegja
yes og 110 (ja og nei) —kundesoleids tala Engelsk
radt vekk— ,,no Norskje lenger sku’ Katten vera!»
Mange Tider gjekk det logleg til, av di det
ikkje alltid var io godt, um dei enn var komne
nokot fram i det Amerikanske, so i ei Snarvending
aa haatta paa aa gjgyina Norskdomen burt. Det
havde soleids ein Gong (det er ikkje Æventyr), at
ein norsk Kandidat soor paa eit Eimskip ned Mis-
sissippi. Han trudde fyrstundes, han var einaste
Nordmann umbord. Litet kunde han tala Engelsk,
og Tidi fall honom difyr lang; men so fekk han
millom Ferdafolket sjaa eit Kvende, som saag so
norsk-norsk ut. ·Glad vart han og gjekk burt til
henne og spurde: ,,Er du norsk kannhenda?«
,,Ka seje du Kar?« svarad ho— ho var Sogning,
maavita. Han lest som ingen Ting var sagt og
tok uppatt same Spursmaaletz men no hadde ho
senget Tid til aa tenkja seg um — riste so paa
,,1 dorst undret-Stand youl«
(Eg sorstend deg ikkje). »
Ein annan Gong var det, at det kom ein
norsk Mann inn paaKraambudi hans Mons Monson
i La-Crok3se. Mannen fekk Auga paa ein av Kraam-
budsveinarne, som han totte han skulde draga Kjens·l
paa. Han gjekk burt til ’en og spurde paa Norsk,
um han ikkje var den elder den. Hin svarad ikkje-
So spurde han, um han daa ikkje var Notsk· Hin
berre saag paa ’en, som um han tok ’en fyr ein
Villtyrk. Men so spurde Mannen paa Engelsk, daa
han saag, han ikkje fekk Svar paa Norsk. Jau,
daa svarad Sveinen, men-— at han ikkje var Norsk
— ,,nei langt iiraal« Mannen hadde no ei leid
Tru um, at Sveinen var Norsk likevælhan og heldt
paa sitt. Daavart Guten sinnad og sagde; ,,Neigu
eg er· ’kje norsk, eg er sraa Valdrisl«
Mange slike Drosur kunde forteljast um, kor
logleg og bakvendt den elder«hin hev boretseg aat,
ds- -
Amcrikanskc Forteljingar og Skildriugar
(ved A. H.)
2. Pautelaanaren
(D1-. Th. Griesinger).
(Sluten.)
Ho, Husfrua, gjev mest Gaum etter Klæde-
ploggi, Sengtyet og Linvarurna; ho er kringmælt,
og Tunga hennar stend ikkje still fraa tidleg Morgon
til sein Kveld. Det er, som um eit perpetuum mo-
bjle laag i henne! Og kor verdelause gjerer ho
ikkje dei Saker, som vert frambodne til Pant?
Kors svivyrdelegt kastar ho deim ikkje til Sida og
skambyd paa deim, kannhenda berre Tiandeparten
av deira sanne Verde! Og kor lær ho ikkje hjaa
seg sjolv, naar ei faatok halv-ihelsvolten Ekkja byd
fram eit Shawl, som kannhenda er kaupt fyr 20
Dollars og enno er verdt fine 10 Dollars, og leet
seg nogja med — ein Dollar fyr det! Ho veit
vel, at faatoke Folk sjeldan kjem til aa loysa att
pantsette Ting!
J detta ligg nettupp Fortenesta. Korleids
kunde ein ærleg Pantelaanar elles nggja seg med
berre 25 syr Hundrad? Daa turvte han lang Tid
til aa verta rik! Men deiPant, som ikkje vert
attloyste, dei er det Pantelaanarcn liter paa.
J Amerika gjeng mange til Pantelaanareii,
endaa Folk, som i Guropa umogleg kunde gjera
det. Mangein Lækjar, som no tener sine 3000
Dollars um Aaret, — mangein Kaupmaiin som no
indfører Varur fyr Femtitusund aarleg, —mangein
Mann, som no liver rnmt av dei Pengar, han tek
inn i Leiga av sine Hus, var kannhenda fyr’nokre
Aar sidan enno noydd til aa bera sine Dyrgriper
og endaa Dyrgriperna aat Koiia si til Pantelaanaren
J Amerika hender det tidt, at ein Manii kjem i
Lægervall ei Tid og ikkje kami greidaseg paa annan
Maate enn ved aa ganga til Pantelaanareii med
einkvar Tingeii. For kor skulde han elles faa Hjelp
fraa? Fraa sin Ven Naabuen ——— elder fraa Skyld-
ingar? Tusund Takk! Naabuskap og Venskap hev
ein Ende, til Frendar er det lang Veg. Laan vert
gjevet berre, naar det gjeld ein Handel, og det er
berre Varur, Ein foer borgat! —No, dess e Pante-
setlar vert attloyste, men Pantesetlarne aat dei
Faatoke, aat Arbeidararnel Tidernabatnar
oftast ikkje so skjott, at Arbeidareninokre Maanadar
«· og Sylv verdt!
kann spara saman ein liten Kapital, og kor mangein
Festar-Ring, kor mangei Sylvskeid, gjevi i Fadder-
gaava av Frendar og Venneri Europa, gjeng det ikkje
til Pantelaanareji, som sel dei med hundrad Prosent
rein Fortenesta, naar eit Aar er gjenget, og lengjesyrrt
Di laakare Tidi er, di meir gled Pantelaanaren
seg. Naar Drift og Handel gjeng godt, og alle
hev Henderna fulle av Arbeid, daa er ,,Kunderne««
hans usedugt Pakk, lauslynde Kvinnsolk, Drikkar-"
kjerringar, Tjuvar, kringvagande Skarvar, Spilarar
og Dugloysur. Men naar det kjem einDristskrise,
naar Bankarne spiler upp, naar Arbeidararne foer
Avskil, daa gjerer han rik Hanst. Aa, kor det
daa regner med nye Klæde, godt Sengeti), Gall-
og Sylv-Ur! Hans einaste Ynskje er i slike Tider,
at den kjære Gud attaat detta vilde senda ein liten
Hungersna11d, so Folk maatte bera alt, dei eig,
til Vudi hans! Og kor stortok vert han ikkje i ei
slik Tid! Fyrr nogde han seg med eit Ull:Underliv
og gav nokte Cents paa det; no idest han ikkje
sjaa paa dilike Ting. Berre Gull og Sylv er Gull
J det Hogste kann han taka imot
fint Postelin elder Dunsengklcedet Det er underlegt
med Menneskjurna:· gjeng det deim etter Ynskje, so
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
