Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
266
Fedrahcimcn.
12te Oktober 1878.
ut no i Juli Maanad. Diktaren szsilv heiter Alex-
ander Kjelland. »Dagbladet« sae um Verket nokot
so paa Lag: »Det er ei sterk og klaar Aand, som
her hev kastat seg inn i Drystingi taa dei store
Dagsspursmaal««, — og det er sant· Ho er sterk
som ein Hamar og klaar som Fjellbekken.]
1.
Her er ingen Mann so trongsynt, at han ikkje
ser, at han liver midt uppi ei stor Uindroytingstid·
Eimskip, Jarnvegjer, Telegrafar, Jordbruksmaskinar
o. d. er ikkje so sersmaae og stillserdige Ting, at
dei nok segjer ifraa, der dei fer fram. Og me
Normenn ligg, som vcel er, ikkje nordansyre Folke-
skjikken i den-here Vegen. — Den Tidi, daa «Folkjet
var Barnet, og Kongen var Far« ho lyt og røma
·fraa Landet no, og det alt med’ Fpterne ber; liver
der endaa Bonn att etter henne, so maa det vera
inni »djupaste Dalom« og so imilloin dei ,,høgst
standande« Borgarar og Embcetsmenn i Byar og
Bygder. »Aalmugsmannen« vil ikkje vera Baan
lenger; han vil til og hava ei Hand med i Sty-
ringi; det er og ei stor Umbrzzsyting Ja me Not-
menn kann endaa prisa oss av aa vera imillom
dei fremste Nationar i den-here Vegen. Me hev
visst utruleg gode Gaavur til aa godgjera oss dei
Tankar og Uppfinningar, som andre Nationar hev
tenkt ut; hadde me so visst berrelikso gode Gaavur
til aa tenkja og skapa sjølv med. Jser hev me
trollutt gode Gaavur til aa elska oss inni dei ytre
Fornierne, som kvar Sak klæder seg i. Soleids
med Fridomen vaar. Fridomstanken,» slik som han
sprang fram av den velduge Revolutionen i
Frankrike for eit Aarhundrad sidan, var reint diger
av Jnnhall. Aa faa lysta upp alle dei Milio-
narne taa Menneskje, som liver Livet sittiArmods-
dom og Raaskap, til den Hogdi i Velferd og
Sedskap, som- kvart Menneskje er verdugt til, det
er Fridomstanken etter Jnhallet· Etter Formi
er han eit Samfund hell eit Rike, der kvar og ein
er med i Loggjeving og Styre. Og det er iser i
Striden um dei nye Logparagrasarne i den nye
,,sjzeilvstyrani:)e« Staten, at me Normenn syner oss
som ein sramifraa gaaverik Ration. Det hadde
no ikkje skadt, um me hadde brunnetnokotvarmare
fyr Fridomstankan sjølv, fyr den største og
fagraste taa alle Uppgaavurf: aa lysta den Fjøl-
Stordaad.
(Sluten.)
Daatok det i der nede, skjelvande, jamrande:
,,Du er den femte hell sette,
eg hugsar ’kje det so grannt.
Men at du vert den rette
det tor eg segja syr sannt.
— Dei dudeludelu, dudelu!
No er eg leid av Dansen,
no vil eg gifta meg.
Og du kann tru meg, Hansenl
at eg vil hava deg-
— Dei dudeludelu, dudelu!
Ja du kan tru meg, Hansent
eg likar deg slik du er.
Lat andre sjaa etter Glansen!
eg ser paa Maniiens Verd.
— Dei dudeludelu, dudelul
den, som i Armodsdom og Træleskap hev misst Trui
paa seg sjølv, uppatt til Rett og Magt.
( Franskmennerne syner seg meir og meir aa
vera dei, som er utvalde til aa syna Mansens Ætt
nye Vegjer fyr Samfundslivet. Gtter kvar ny
Ulukka, som raamar dei, reiser dei seg upp altid
sterkare enn syrr, og syner Verdi ein ny Tanke og
ein ny Maate aa bota Samfundssaaret paa. Og
iser trur eg, at dei Bladi i Heimsens Soga vil
verta dei fagraste paa lange Tider, somfekk Ju-
skrifti um, korleids Franskmennerne bøtte Samfun-
det sitt upp att etter den uheppelege Krigen med
Tysken· Det er med ein ny Traad, dei hev
bøtt, med reint nye Tankar um Logjerne
fyr eit Samfunds Vilkor og Trivsla.
Disse Tankar var no likvel tenkte fyrr; dei var
spreidde ut i Skrifter og Talar taa den LEtti som
var, og hadde vunnet fyr seg so mange taa dei,
som no er dei styrande i Republikken, at disse nye
Samfundstwnkarne maatte segjast aa liksom liggja
serduge og berre venta paa ei so stor Uheppa som
den sisste Krigen, fyr at dei kunde saa Lov til aa
syna si Kraft. Dei same Tankar hev og spreidt
seg ut yver dei andre Land i Guropa og held all-
stad paa og skapar um Synet paa »eit Stats-
samfunds Vilkor·« Berre til oss Normenn
hev dei endaa ikkje naadt fram. Det er berre so
vidt at ei og onno Royst ender og daa segjer
ifraa, at einkvar Mannen hev drukket av dei nye
Kjeldur. Soleids held Storskaldeii vaar, Bjornson,
paa yngjast upp att fyr andre Gongjen av denne
nye Drykkjen, og hev tekjet aat med aa skapa Dik-
tarverk utav dei nye Samsundstankarne, som ser ut
til aa verta likso rike og ungdomsfriske som Fortel-
jingarne ifraa hans fyrre Ungdom. Umframt honom
hev me herheime —— sovidt eg veit—ingen annan
Diktar, som auser or den nye Brunnen, med Un-
dantak av honom, som hev skrivet detta vesle Styk-
kjet ,;Paa Hjemveiein« Men so maa dertil nem-
nast dei Menn, som stend attum ,,Dagbladet", og
som gjenom detta dreg fram fyr oss so mangt eit
rikt og varmt Bilcete ifraa det nyfranske Samfun-
det. Og mest av alle arbeider »Nyt norsk Tids-
skrist« paa aa bera fram·til vaar Kunnskap dei
nye Tankarne, som hev lagt Grunnen under eit
Samfund,· og som hev det Kravet i seg aa verta
Grunnmuren under dei andre og.
Eg ser paa det, som varer,
naar Glansen sloknar ut.
Du, Hansen, betre Kar er
enn so den finaste Gut.
— Dei dudeludelu, dudelu!
Du skruknar ogdu spaknar,
du vert baade gruv og graa,
men du eig det andre saknar
naar Livsens Tyngd kjem» paa.
— Dei dudeludelu, dudelut
Du eig det andre saknar:
ein Pung av Setlar sull.
Kvat gjer det, um du spaknar?
du lell er god som Gall.
— Dei dudeludelu, dudelu!
Ja du kann tru meg, Hansenl
eg likar deg slik du er-
Lat andre sjaa paa Glansen,
eg ser paa Maanens Verd.
— Dei dudeludelu, dudelu!
Studenten var burti Vindauga att. Gjenta
stod og sveivad paa Lira og song, og Guten stod
Me Nordmenn hev ei andeleg Sak i full
Gang imillom oss, som kann vera som ei Bru fyr
oss til aa læra aa skyna desse nye Samfundstan-
karne, og det er den Striden, som førest fyr aa
saa Kyrkja skilt ifraa Staten. Detta er just ein
av dei Ting, som det nye Samfundet vil. Det
vil vera heilt ut ein jordisk Skipnad, og vil paa
harde Livet ikkje hava nokot med dei Ting, som
»ikkje hoyrer denne Verdi til«; detta scer vera
Kyrkja si Sak. Det nye Samfundet vil hava
til sitt einaste Fyremaal den store Gjerning aa
gjera Mannens jordiske Tilvære so lukke-
legt og ljost, som Raad kann vera, og fyrst og
fremst vil det prova paa aa gjera Livskori aat den
tallause Flokkjen taa satike Arbeidsfolk betre og
friare enn dei hev voret og er; —- og denne
Botingi er reint og beint eit jordisk Arbeid. Men
at eit slikt Verk og maa verta ijrkja til Gagii
synest meg tvillaust; for det er vel trulegt, at ein
Hug, som hev hardnat i Armod og Stakkarsdom,
ikkje er so lett aa koma innpaa med den trudoms-
lege Sanning som ein« annan, som hev den sulle
Kjendsla taa, at han er Mann i Rett og Vyrdnad.
Kor vil no det nye Samfund henta Baterne sine ifraa
og Rettesnori fyr det store jordiske Arbeidet sitt? Jkkje
ifraa Bibelen og Kristentrui; for dei handlar ikkje
um dei jordiske Samfundsgreidurne vaare· »Riket
mitt er ikkje or denne Verdi« segjer Frelsarenz disyr
er det saafengt aa ganga til honom med detta
Storspursmaalet aat det nye Samfund: Korleids
skal me kunna saa Arbeidet og Velstandet til aa
auka med Handel og Jndustri og Jordbruk i same
Mun som Folketalet veks? Men ,me hev ei onno
greid Bok aa ganga til baade i detta og dei andre
Samfundsspursmaal, og det er Heimssoga vaar.
Ho vert no granskat av kloke Menn med det faste
Fyremaalet aa sinna ut, korleids dei menneskjelege
Samfund hev skipat seg til og oortet slik, som dei
« no er, og framsyr alt fyr aa sinna ut dei Logjer,
som raar fyr Framgang og Trivsla baade mate-
riel og moralsk. Den eine Sida her hev ingen
nokot aa segja paa. So sort som Folketalet no
stig, so er det ei endefram bein Sak, at nokot maa
gjerast fyr aa auka Næringskjeldurne, so at ei Vel-
standslcera (Statsøkonomi) grundad paa Roynslurne
ifraa Forntidi, finn Medhald allstad· Men —den
andre Sida aat den nye Historiegransking kann ikkje
’- c
og vreid Hendern,e og song; Vinden spytte med
Klædesillurne deira og dreivde Rok og Dumba uppi
Augo paa dei; det var reint so vondslegt aa sjaa.
No saag dei upp etter att; der var som ei grpteleg
Bøn i Augoi d eira; det var greidt aa sjaa, at dei
baade svalt og fraus . . . han hadde Tolvskillingen
millom Fingrarne —- det fekk vera det sama med
Middagsmaten —- ned Tropperne bar det, Tolv-
skillingen var i Neven aat den vesle Gjentungen,
og so gjekk han upp paa Romet sitt att.
Daa tagde dei tvo Smaae, saag paa Skillingen
og saag paa kvarandre; der skalv Graat um Munnen
deira, og Augo vart sulle og varme, liksom det
kunde vera av ei Glede-taar. «Dei heldtkvarandre
i Henderne og saag upp mot Vindauga aat Stu-
denten . . . og so ruslad dei.
Men Studenten frans, daa han kom inn att,
og kjende seg trøytt, og so lagde han seg ned. Han
vilde sova burt Middagen. Og han kraup kulsen
inn under Aaklædet, drog Pusten tungt og saart,
og tenkte: »Den som no endaa var viss paa at
dei skarve Ungarne var so trengjande som dei saag
ut til —?«
Men den vesle Guten og den vesle Gjenta
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
