Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
30te August 1879.
Fedraheimsen s
223
tenkjast· Detta gjeld baade fyr heile den aalmenne
. Soga og syr dei einskilde Ser-Sogur, som ho er ihop-
lagd av. Men me, som hev lært Norigs Soga
etter dei eldre Framstellingar, hev ikkje lært aa
sjaa det paa denne Maaten. Fyr oss stend Norigs
Soga ikkje som Liv og livande Utvikling, men-sna-
rare som ei Rad av store, skiftande Bilcete; Ein
· kunde likna det med eit Taolegalleri. Detvert daa
eit Galleri med tri »Salar;" fyrst hev me ein Sal
med Bilcete fraa »Gamle-Tidi;« den gjeng fraa
Harald Haarfagre til Digerdaude:i. So kjem nie
inn i ein ny Sal, og med ein Goiig er alt omskift:
me stend midt i Dansketidi med Vilcete av Olden-
borgarar og deira Tilheng av strenge Futar, Prestar
med Svarteboki o. s. fr. Endeleg naar me den
tredie Salen; Synet skifter paa nytt. Me stend
med eingong i vaar eigi Tid, og den syrste Tavla,
som morer oss her, er Bilceti av dei 112 paa
Gidsvoll. Alt stend stillt, adskilt, avdelt,soiii i eit
Musenm; den livande, stroymande Samanhengjen,
den lgynlege Grunnvoksteren fraa Ætt til 9-Ett, fraa
Tidskifte til Tidskifte, — den hev me ikkje lært aa
sjaa. Meii det vil segja, at me ikkje hev lcert aa
sjaa historiskt. ·
Lat oss tenkja paa »Forntidi," ,,Norigs Stor-
tid.« Naar heo me nokon Goiig fyr Aalvor tenkt
etter, at det i denne lange Aldereii var ei»Utvik-
ling? Naar hev me rett gjort oss klaart, at
,,Tiderne« i hine Dagar Var likso ·»skiftande« og
foranderlege som Tideriie no? at t. D. ein Mann
fraa Harald Haarfagres Tid vilde Vera ein Vill-
mann paa Olav Kyrres; at Haakoii deri Gamle
var ein ,,modern« ManniLikning meddOlav cTryggs
vasonz at Livet under Olav Digre var reint nytt
og Ukjendelegt mot Livet i Halvdaii Svartes Tid?
—— J Grunnen hev me set heile denne Alderen
som ein einaste, stor Stilstand. Kristendomen gjorde
altid eit Skifte, og naturlegvis eitBraadskifte;
men Tidi vartlikevrel i Grunnen verandedenssame.
Desse »gamle Kultarne« hev me i Grunnen tenkt
oss som — jamgamle· Det var dei same »gjæve
Kjempur« og ,,store Feder« alt ihop, og det var
mest berre Aarstali, som gjorde, at me ikkje
leet Magnus Berrfottfara i Vikiiig saman med Erik
Blodxiks, elder gjorde Kotrg Øystein til ein Bror av
Haakon den Gode. Tidi her i hine gamle Dagar
stadet stilt fyr oss. Dei ,,store Menn« og »store
. tar og vaar Moral.
Hendingar« hev synt seg fyr oss som Vilcetei
Rekkja og Nad, ikkje som samanhengjande Ledar
i ei Veksande Utvikling. ’
Det same gjeld Dansketidi, nm no væl altid
nokot mindre, av di ho ligg oss nærare, og av di
det ikkje der er so fullt av store Tre, som loyner
burt ,,Skogen.« Men Grrmnsynet er det same;
»Dansketidi« er i det store og heile berre som ei
Rama, som umfatar —- ein lang, lang historisk
.Stillstand.
Det er denne reint uhistoriske Maaten aa sjaa
paa, som hev gjort, at me so lett hev kunnat trtt
paa desse store ,,Sprang« i Soga vaar· Me
hev fnnnet oss i den Taiiken, at Norig braadstupad
fraa ei Stor-glanstid og ende ned i den ytste Ar-
modsdomem og at det so med ein Gang lyfte seg
upp att, liksom ved eit Under, »riste« av seg »fire
Hundrad Aars Trceldom« og ,,tok til,« utan Fyre-
buning, med eit ,,nytt« Liv og ei ny Stortid· Slike
Taiikar kunde« me ikkje havt, dersom me hadde set
historiskt paa Soga vaar og hugsat, at den
so1n alt annat Liv maatte hava Samanheng
Det er fyrft no i denne seinste Mannsalderen,
at eit sannare historiskt Syn hev komet upp hjaa
oss. Nye Tankar og nye Granskingar hev vekkt
det, og det hev loyst oss ut or mange underlege
Fyresyningar og lagt Soga fram fyr ossieitreint
nytt klaart Ljos. Meii det er den nye ,,Norig-Z-
Sogn,« som fyrst ber detta klaarare Synet fram
til Folket.
· —iaar du her les uin dei »gamle Kultarne,«’
so finn du vcel no liksom fyrr, at dei er storezmen
dei stend ikkje lenger so avskilde, liksom Statuar·
Du finn, og det ikkjeutan Undring, at dei er Folk,
livande Folk liksom me, men under andre Vilkor og
dermed i ymse Maatar med ein annan Vygnad.
Deihev Lyte og tek imist; men du ser, at all deira
Aatferd heng ihop med Tidi, dei liver i, so det
ikkje nyttar aa doma dei etter vaare Synsmaa-
Og med kvart som du les-
vidare, so merkjer du Stig fyr Stig, at Tiderne stif-
ter, at det broytest og brigdest paa Tankar og
Livemaate, at gamalt slitnar og nytt kjem upp, og
at kvar ny stor Mann er boren fram av nye Tid-
straumar og Tankebaarur og fører nye Tider med
seg. Og du ser ikkje berre dei utvortes Umskistin-
gar; men du ser Samanhengen Du ser Grun-
narne til, at det gamle sig og det nye stig; du
skimtar i den eine Tidi Orsakernse tilden andre.
Dermed kjem deiog burt,de53se historiske Spraiig.
Eiii sorstend, at Norig kjem i Nedfall etter Stor-
domen, og at det tek til aa veksa att, naar det
liksom hev kvilt seg og sankat m) Kraft. 1814
stend ikkje lenger som ein ovandotten Under-Ting;
alt lengje fyreaat ser Ein, at Folket tek til aa
veksa, og at Tilstandi lagar seg og ber paa Leid
mot Sjolvstende og Fridom, og naar so den store
Stundi kjem, so finn ho daa og Folk, som veitaa
nytta henne.
Paa denne Maaten vert Historia vitug og
sorvitneleg og meir enn ei Samling av »forunder-
lege Tilburder.-« Einast det Ein forstend, kann
Ein lesa med Nytte, og naar Cin sorstetid Historien
er ho meir lærerik og forvitneleg enn mest nokot
annat
Det heng ihop med denne nye historiske Syns-
maaten, at Boki syrst og fremst er ei ,,Kulturhi-
storia·« Ho iortel naturlegvis um ,,Kongar og
Krigar,« for dei hoyrer med, og ingen skal mis-
mceta dei; men ho fortel likso Deel t. D. nm Mord-
mennerne som Handelsfolk, Uppdagarfar og
Knlkturbjesraray og i Vitingsoga legg ho serlegt
Lag paa dei Storverk, som sidan fekk kulturhistorisk
Tydning. Bokavlen fylgjer ho Fot og, Fet, so Ein
seer den i Samband og Samanheng med Utvik-
lingi hellest; like eins held ho godt Angamed Vak-
steren aat sjolve den norske »—»iationaliteten.«
Det kann og segjaft aa hengja ihop med den
nye, meir naturlege, historiske Synsmaatem atBoki
i desse nationale Ting er meir ·cerleg enir me syrr
hev voret vane med. Du finn ikkje her stort av
detta gamle ijtet nm dei »gamle Nordmenn«
elder nm ,,Nordmannskapen;« Voki gjev med god
Hug Federne vaare all den QEra dei sortener,
og i sume Stykkje meir SlCra enn dei fyrr hev
havt; men ho legg seg aldri etter aa gjera dei
gildare enn dei var elder skreppa dei upp tilnokot
so reint ,,framifraa.«« Helder ikkje skjemmest ho
av aa vedkjennast, at Federne vaare heri hentat
Storparten av sine Knltnr-Emne ut a ni fr a a; tvert-
imot, ho legg Vigt paa detta som nokot naturlegt
og godt, og som ei Orsak til, at Federne paare
naadde so langt som dei gjorde. Her er det altso
Sluttmed den ,,romantiske«Forgudiiig avdet»Urger- ,
kot yver 10() Fot paa kvar Kantscj Grunnmuren
er 24 Fot tjukt. Hpgste Toppen er 95 Fot yver
Grunnen og 468 Fot yver Havet. J den nedste
Hogdi er der eitRom, 50 Fot paa kvar Kant;detta
hadde dei i gamle Dagar til Fangeh115, og Veg-
gerne er fullsfrivne med Namn, som franske Fangar
hev ritat inn. J den spanske Ervefylgje-Ufredeii
hadde dei 1500 Fangar i detta Romet, men inkje
paa ein Gong, forstend seg.
J deri andre Hogdi er der tvo Rom, som dei
no brukar til Rustkammer, og her sinst mange gamle
og nye Vaapn, radt fraa dei store Sverdi, som
dei trur hev voret dppsamlad paa Slagmarki ved
Hastings og til dei blodutte Lansarne fraa dei
,,djerve 600« iKrim"-Ufreden. Under Striden ved
Balaklava sekk eit engelsk Kavalleri-Regiment Bod
um, at det skulde hogga inn. Forarenifyr Regi-
mentet skynad, at detta laut vera eit Mistak daa
Russen kunne skjota ned heile Regimeiitet, fyrr det
kom smin; men det brydde han seg inkje um, had-
de han fenget Bod, skulde han lystra, og io hogg
t) 123 Fot paa 2 Kantar, 108 Fot paa den tridje,
103 Fot paa den fjorde.
him inn, og dei allerfleste vart ihelskotne» Lan-
sarne etter desse heng, som sagt, i Kipen, og Blo-
det er endaa paa. Desse Kararne kunne hugheilt
segja som dei gamle SpartanarneiThermopylar11e:
Me ligg her, lydige mot Logerne til Fedralandet
vaart.
J den ønske Hogdi er ein Audiens-Hall
(Mottakings-Rom) og ein Gjestebods-Sal og Rom
fyr Kongen; eit kongelegt Soverom er bygt inne
iMuren, so11r her uppe er 17 Fot tjnkk. J denne
Muren er den ,,saksiske Brunnen« og, som dei for-
tel Harald Godvinsson lovad Vilhelm Landvinnaren,
naar Edvard Confessor døydde. Denne Brnnnen
var i den Tidi 400 Fot djup, og det traut aldri
Vatn der. Men daa dei franske Fangarne var i
Kipen, kom det so myketAvfall og Rusk inunnen,
at no er han berre 300 Fot.
Uppe paa Toppen af Kipen er det eit maka-
lanst Utsyn utyver Landet og Kanalen, 468 Fot
under. Eg spurde ein engelskUnderoffiser, som eg
kom i Snakk med, um han trudde Festningi var
takande. Han berre smaalog, og svarad inkje nokot
"vidare paa det.
Men
eingong var likvael Engelsmennerne
—Hythe, Sandwich, og Romney).
utrygge, det var daa Napoleon tenkte paa aa gjera
Jnnfall i England. Daa sette dei Dover-Castle i
ypparleg Stand, bygde nm myket, som inkje var
sterkt nok, og stellte til nye Festningsverk· Daa
hogg dei ut i Fjellet Brakkrrr og fyr» Soldatarne·,
med Glas ut mot Sjøen, og nm Kveldarne er det
eit fagert Syn aa sjaa Ljosken midt i bratte Fjell–
veggen. Paa Vesthogderne ligg og store og sterke
Festningsverk, men desse er inkje so gamle. Ned
med Strandi ligg det ymse Batteri, so den, som
vil koma til Dover, vil eg raada til aa koma som
Ven.
Dover var i gamle Dagar den syrste av ,,dei
5 Hamnerne«« (Ginque Forts: Dover, Hastings,»
Desse skulde kvart
Aar rusta ut 57 Herskip med 21Mann og ein
Gut paa kvart. Med desse Skipi skulde dei tena
Kongen paa eigen Kostnad i 15 Dagar kvart Aar,’
men var dei ute lenger, skulde Kongen bera Kost-
naden· Detta var all den Sjomagti England ilange
Tider hadde. Til Vederlag syr detta hadde dei 5
Hamnerne store Retter og; dei slapp aa betala
Skatt og Tollz dei hadde Rett til aa taka Gods,
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
