Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
292
Fedraheimen.
»15de November 1879.
alle til aa bruka, syrst alle, som skal undervise
i Soga, dinaest alle, som vil læra Soga, baade
Born og Vaksne, og endeleg alle, som fulla hev leset
Soga, men som vil friska uppatt sin Kunnskap·
Boki er skrivi i eit forvitneleg klaart, gienomsyn-
legt, mest elegant Maal, og Forsattaren hev teket
med dei allranyaste Resultat, som den siste Sage-
forskningi hev innvunnet· J mange Tilselle er
denne Læreboki jamvel rettare og meir paalitande
enn dei Lærebøker i Norigs Soga, me til dessa
hev havt. Eit annat Fyrestig, som denne Boki hev,
er, at dei store Hendingar ikkje vert framstelde
lausrivne fraa kvarandre: Forteljaren hev sunnet
og paavist det innelege Samband, som er millom
deim innbyrdesz dei stend paa alle Leider i Sam-
hove til kvarandre som Orsak tilVerknad, det eine
er ei naturleg Fylgd av det andre og Lesaren ser,
at det maatte ganga, som det hev gjengjet, ser, at
det Utviklingsstig, som me no stend paa, ikkje er
eit Slumpehove, men historisk naudsynlegt. Dei
aagjcete Forfederne vaare, som me syng so eld-
fullt um, men som me likvel ikkje hev seet med full
Klaarskap —, som me altid hev tenkt oss som
overlag store, men som me hev seet liksom paa
Avstand og tett innsveipta i ei Tokekappa, tred her
livslivande sram fyr det indre Auga vaart; meser
deim gjenom deira Samtid sine Brillur, som dei
var, daa dei stod midt uppe i si syr Land og
Folk so fylgdrike Verksemd. Grunnen til detta er
bl. A. rimelegvis og den, at me foer hoyra um
deim paa vaart eiget Mormaal. Det vilde her
·verta for langdrjugt aa tala um alle dei Fyrestig,
denne Boki hev fyr andre, — difyr kaup henne
og døm sszjlvl« — Um den andre Boki, Sam-
laget hev utgjevet i Aar (Segner sraa Val-
dris og Hallingdal av Hallvard Vergh)
skriv den same Bokdomareti bl. A.: «Ein les
ikkje lengje, syrr Giii ser, at Hallvard Vergl)
hev eit ovleg godt Skyn paa aa skilja det Uegte
fraa det Egte og samla dei skylde Vrotstykkje
til eit fagert Heile . . Maalet er godt og ovrikt
paa egte norske Ord og Vendingar . . . Boki er
baade troysain og inneheld mange Slags To, og
eg tykkjer me maa vera Samlaren stor Takk skyldug
fyr detta Tillegget til vaart Folkebokverk. «
J Haakoit Soerrcssons Soga Kap 8 vert
det fortalt, at Jon Drottning, Hovding yver Viki,
som budde i Baahus, Aar 1206 huglagde Ragn-
frid, Trond Bonde si Kona, og jamt vitjad henne.
Ein Gong, Jon var uppe hjaa henne paa eit Loft,
kom Trond og vilde sleppa inn, men Jon kastad
Mannen nedyver Troppi og stengde Døri· Trond
stemnde Jon til«Things« men Jon let Trond gripa
og binda til anpa paa ein kaat Hest. Troiid
fekk Hjelp av Bror sin, Styr, og fleire, og dei
reid ei Nott til Garden syr aa hemna seg. Magn-
frid varskudde Jon, som rymdetilerkja, men Trond
og Styr braut inn, greip Jon i Kordori, sorde
honom ut paa Aakeren og hogg Hovudet av honom.
Bror hans Jon, Gunnbjorm hemnde Udauden hans,
drap 9 Mann og hogg Foterne av 7. Um desse
Tilburder er og lagad ei istandsk Visa. No hev
dei paa den Staden, der Jon vart gravlagd (Hou-
gakels Kloster) funnet ein Runestein, som det stend
desse Ordipaa: »Gunnbjørn let reisa denne Stein
yver Hertke Jon Drottning, Bror sin.«
Professor Nordenskiijld skriv, at naar han
kjem heim, vil han taka seg eit Aars Kvild og
skriva ei Vok um Ferdi si, men so vil han paa-
nytt gjeva seg paa Upptekkjing og daa taka Lena-
Elvi til Utgangspunkt og dei nysibiriske Oyar til
Operationsbasis; det er hans Maal aa gjera Nord-
strondi av Asia sullt tilgjengeleg syr Skipsferd·
Missioncer L. Skrefsmd skriv fiaa Smaali-
stan: Santalarne hev i Aar havt mykje illt aa
drsagast med: paa Maisen hev dei havt Uaar og
Fenaden deira sturtar i slik Mengd, at dei no hev
att berre Fjordeparten. Santalarne trur, at det
finnst Trollkjeringar, som et baade Folk og Fe,
og daa Kret nrsjukdomen tok Yverhaaiid, meinte dei,
at Trollkjeringarne var ute med sitt Spelz dei
gjekk daa kring til dei kloke Konurne sine og bad
deim um Raad. Disse kunde ikkje semjast um,
kven det var ·var, som aat Fenaden. So kallad
nokre heidenske Hovdingar i ein Landsby alle Kvin-
nur saman og lyste, at Dagen etter vilde Kerap
(Skrefsurd) koma, ved sine Konster greida Saki og
senda alle Trollkjeringar til dei MenneskesEtarar
med ein Fot, som bur paa Øyariie i Storhavet.
Fraa den Stundi frisknad Fenaden til, og Hovdin-
garne kom og takkad Skrefsrud3 det, at berre Ram-
net hans var nemnt, hadde teket Magtisraa Troll-
kjeringarne·
Finnarne i Nat-ig. Talet paa Finnar i
Vatsoy er no 1,025 mot 512 Nordmennz altso
neitupp dubbelt so mange Finnar som Nordmenn·
Likeso mange er Finnarne i Vatsoy Landsbygd.
Med Varanger er dei umkring 700» Dei siste 15
—20 Aari hev Finnarialt større og størreFlokkar
komet til Norig, serleg fraa Kittilii, Sodankylit,
Kemi, Kemitriisk, Torneii og Haparanda. Det hev
nemlig voret Uaar i dei svenske og ryske Grense-
bygdarne. Finnarne slær seg ned i Landsbyar og
held fast paa gamalt Maal og gamal Sed. Dei
blandar seg ikkje med Folket hellest.
— Bjorketlesntordct. Stiftsyverdomstolen iKri-
stianssand hev den 5te Noobr. stadsest Underdom-
stolens Dom yver Jorgen Olson Bjorkeland, like-
vel soleids, at Strasfi vert sett til Strasfar-
beid paa Livstidi.
Umkring 27de Novbr. kann det ventast eitfa-
gert Luftsyn. Jordi vil daa koma til aa ganga
gjenom ein Sverm Meteorar, og dei ventar jam-
vcel, at Mengdi ao Stjerneskot vil verta større enn
i 1799, 1833 og 1866, daa det var Ovmengder
av deim aa sjaa. Dagen elder Notti kann ikkje
segjast paa ein Prikk, men ein scer sjaa etter mil-
lom 25 Novbr- og 1ste Decbr.; det er eit druste-
legt Syn aa sjaa den eine Stjerna detta ned, som
detsynest, etter den andre, ogjamocelfleire iSenn.
Johll Eriksotl strævar enno truleg med Sol-
maskina si. Solgeislurne uppfangar han med store
Speglar og leider deim under Kjetelen; dei vermar
so upp Vatnet paa vanleg Vis. Sjolv trur han
likevel, at Kol maa verta dyrare, fyrr Maskina
kann koma til aa løna seg. Han gjev henne disyr
til Framtidi som Ervelut.
Ved Meraakcr ligg Snjoen alt so høgt, at
Jarnoegen hev Bry med aa koma fram.
Paa Sunnmore og fleire Stader paa Vest-
landet hev deifiskat Sild jamt heile Hausten. Bo-
huslenssifket gjeo ikkje mykje av seg enno-
»Oleo-L)Jiargarin«, ,,Knnstsmør,", »Talgsmør«
er Namni paa eit Slag Smør, som no vert gjort
so likt det egte, at gamle szzrhandlarar vertnar-
rad· Serlegi Amerika lagast uhorvelege Mengder
av detta nye Sinoret. Alt i alt lagar dei kvar
Dag 250,000 J. Osten gjeng det samaleids med-
Ein Fabrik lagar daglig 150,000 Stykkje· Stør-
steparten gjeng til Enropa·
Rispur.
Gin Mana, som var fæltil aa talabakvendt, fortalde:
«Eg var skad-tidleg uppe Sundagsmorgonem koyrde inn
7 Lass Regii, fyrr det store Kornet kom; so hengde eg
Merri paa Veggen, reid Selen paa Skogen, klædde Stu-
tarne til Kyrkjcs, batt Gritariie i Retni, og diny fekk eg
ikkje sleppt Solt, syrr Kreturi var langt paa Himmelenl«
Mit-Buk
» ved Andreas Austlid
kfem ut til Nr aar.
Vestmannalaget, Bergeii.
Soga Um Peter Schlemihl med Fy
reord er aa saa hjaci Bokhandlar H Aschehoiig. Pris 60
Øyr1ir 6 Ark
Kristiallia. Trykt i Ringvolds Boktrykkeri.
(Jernbanegata .No. 6)
Aari gjekk, og Vaard vaks til. Han vart
uvanleg stor etter Alderen, sterk og merkjeleg fager-.
Detta gjorde, at han vart ein stor Manii millom
sine Kjendingar, og daa han væl forstod detta og
dertil visste, at han var av gildare Folk enn dei
andre, vart han kaut og uvyrden og trudde han
kunde gjera koat han vilde. Det sorde til Slags-
maal; for dei andre Gutarne vart baade ovundsjuke
og harme paa denne Guteii· Men han var sterk
og greidde seg lengje, fekk dessutan altid Hjelp, um
ikkje av andre, so av Gjentungarne. Og tilSlutt
vart det so, at dei fleste fann det mest raadelegt
aa vera til Vens med »Prinsen.« Paa den Maa-
ten vart han som ein Førar fyr ein stor Flokk
Gate-Ungdom, og no gjekk det laust Byen rundt
med alleslags Gapestykkje og Ugagnsverk. Og det,
som kom mest i Moten, var Slagsmaal Gategu-
tarne førde heilt upp Krig. Dei fylkad seg i store
Herar, etter som dei var sraa nørdre elder sydre
Kanten av Byen, og heldt heile Slag. Baard,
elder »Prinsen, ,,Gate-9l3rinsen,« som han vart
kallad, var Foraren fyr«,,S)liord-Heren,« og var ein
med dei villaste. Meir enn ein Gang kom han
heim um Kvelden so blodutt og sundriven, at han
«
var fæl aa sjaa. —Paa denne Maateii var det, at
Vaard Baardsson fekk Resten av si Upplcering·
Moer Judith, som med Alderen vart baade
digrare og surare, vart meir og meir vill paa denne
Gutungen, som ho likevcel i Grunneii heldt av-
Ho gnaalad og skjende alt i eit, og naar det vart
som verst, bad ho honom reisa sin Veg, helst tilf
Sjøs; for der hoyrde slike ville Gastar heime.
Baard brydde seg ikkje stort uin detta; han hadde
Moro nok heime, totte han, og so leet han Gamle-
mor skjella. Og stundom slog han paa, at det nok
ikkje var syr Ingenting, ho hadde honom her,
so ho kunde nok tigja so, lengje han tagde· For
det hadde han hoyrt i Byen. Og kvar Gong han
slog paa det, so tagnad Moer Judith, so det var
nok sannt. Dermed meinte Baard, at han hadde
Rett til aa vera kaut mot henne som mot alle
andre. Ein einaste Ting var det, som drog honom
ut, og det var det, at han gjerna kunde ynskja aa
koma til Moer si, »rette« Moer si. Um henne
hadde Moer Judith fortalt so mangt, at Guten i
Grunnen innbillte«seg, at Moer han-3 laut vera
Dronning elder nokot annat slikt utifraa, og hjaa
henne maatte det altso vera gildt aa vera-
Daa han var so ikring 14 Aar, vaknaddesse Tan-
karne sterkare i honom enn fyrr, og han gav seg
til aa spyrja sterkt etter Moer si, og undrast paa,
kvifyr han ikkje fekk vera hjaa henne, han liksom
andre Born. Moer Judith svarad ingenting til
detta." Men ein Gong hadde han gjort henne so
vill og vond, at ho mest ikkje kunde styra seg, og
daa kom det. »Du gjeng her og trur, at du er
meir enn andre Folk, du,« sagde ho; »—— pohl det
skal me tru! — din Lausunge du er!" — Baard
forstod endaa ikkje heilt ut, kvat detta var; men
at det var nokot utor Maaten skamlegt og laakt,
det forstod han; og sraa den Dagen kjende han
seg mindre enn fyrr. Han tottest vera vanvyrd,
bøygd, og han var overlag ræddfyre, at Folk skulde
sjaa det paa honom, at han var . . . ein slik.
Det gjorde, at han kom mindre ut enn fyrr, og
at han vart meir vond og arg mot Kammera-
tarne sine enn han syrr hadde varet. Men det
gjorde og, at han kom til aa verta snarare vak-
sen enn han hadde godt av. Han kom til aa
tenkja for mykje, fekk sor mykje aa bera paa, fekk
det aa bera, som mest kann elda eit Menneske:
ei loynleg Skam. —- (Meir.)
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
