Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
278
Fedrahcixncn·
22de November 1879.·
beid fyr Forstanden og ikkje berre til eit
Handverk med Neveu, so lyt me strengt fkilja
Divisionen (Deilingi) ifraa Komp arationen (Mce-
lingi). Talet, som kjem ut, vert detfsama
fyr Augat, men eit reint annat fyr Tanken.
—- Kvifyr vert Talet det sama, enten eg »di-
viderar« 35 med 7 hell eg ,,komparerar« 35
og 7? —- og mange fleire Spnrsmaal
2dre Deilen.
Fyrste Stykket: Korleis kann me sjaa
paa eit Tal, um det kan deilast i 2, 3, 4, 5, 6,
s, 9 og 10 jamne Partar utan Brøk? Soleis
veit me alle, at eit Tal kann deilast i 3 jamne
Partar utan Brøk, naar ,,Tversnmmen« aat Talet
kann deilast; men korleis skal me skyna dette? Fjen-
toft greider det ut, saa det lyser gjenom Emnet.
Vidare handlast her um «Primtal«, «Maal« og
»Multiplum« (Generalnemnar), og her breider han
ut ei Tankerekkja fyr oss, fo kvass og samanhengjande,
at den logiske Sansen i oss maa kvikna av Gleda
yver dei fine Slutningarne. Det er eit Stykkje av
den reine Mathematikken, som me foer læra med
dette, Skilnaden er berre den, at Fjortoft ikkje
brukar det mathematiske Teiknspraaket i Utgrei-
dingariie sine, men set fram kvar Tanke og Slut-
ning i vanlege Ordlag, og det gjer, at Logikken
skin fram so mykje ljosare Teknspraaket liknar »De-
finitionarne« i det Stykket, at det lønner Tankarne
nokot burt, samstundes som det gjer Utgreidin-
garne stuttare.
2dre Stykkjet: om »Vrøk«ogsidan ,,De-
cimalbrøk·«. Det er den same klaare mathe-
matiske Maaten aa greida Emnet paa, berre meir
»folkelegt« iFormi, utan all mathematisk Taterstil.
Rekningi med Decimalbrok vert greidd ut av Læra
um den aalmenne Brøken, so me eig dei baae tvo
som eit heilt Tankestykkje og ikkje som tvo
serskilde Handverk. Eg er heilt ut samd med Fjør-
toft i det, at det vil vera stor Synd, um Broken
vert kastad nt av Folkeskulen; for det er eit utru-
leg rikt Einne aa henta kvessande Tankeovingar
utav. Men vert ikkje Brgken lærd onnorleis enn
han finnst iEckhoss Reknebok, so kann det no vera
det sama; det er ikkje berre det, at der ikkje finnst
annat enn dei, nakne Reglarne utan Gneiste av
Tanke; men der vert og utan vidare talat umslikt
’ og Born.
som aa «multiplicera eit Tal med ein Brok og ein
Brok med ein annan Brøk", utan at det vert for-
klarat paa Fyrehaand, kvat Slags Meinining der er
i slik »Multiplicering·«
net paa 8 og 8 og 8 ihoplagt; men 8» multipli-
cerat med ZZZ kann ikkje vera Namn paa nokor slik
Retning, av di det er Tull aa segja, at 8 skal
leggast ihop ZJH Gong. 8 kann leggast ihop ein
Gong og tvo Gonger og tri Gongar, men ikkje ZZZ
Gong. Kvat Meining er det so i aa gjeva »Re-
gel« fyr aa multiplicera Brøk med Brøk? Fjortoft
ruskar upp i slikt««Tull, som det fortener, og grei-
der upp Emnet, so me skynar det heilt fraa Grunnen·
Det er vel so, at Skulestellet vaart er ungt
enno og vantar mykje paa aa vera ferdigt iAvsyn
paa Læremaatar og Læreemne; men det hev lik-
vel vart fyr lenge med dette, at Rekningi, som
eg trur kann vera Folkeskuletis klaarafte Tan-
kearbeid, hev voret gjort berre til Kvakl og
Handverk. Maatru nin Fjeirtofts Reknebok
vil gjera eit Umbrzgiyte idette? Det var
ikkje meir enn rimelegt, um so var. Eg veitikkje,
um Boki er haveleg aat Smaabarnskulenz ho er
kanskje nokot drjug· Fjprtoft’ sjø1v hev meint, at
fyrste Deileti skal vera lagleg i Aalmugskulen, og
han hev skipat den til i Avsyn paa dette. Men
paa Amtsfkulen og framsyr alt paa Seminarsku-
larne lyt Boki brukast. · Foer Skulemeistrarne eit
slikt Tankeljos yver Tali og Rekningi, so vil der
berre med dette vera naat langt. Dessutan vil
Boki gjera endaa meir Nytte. Ho steller fram ei
Mengd ao— Upvgaavur ifraa .Soga, Geografien, og
Samfund slivet, som gjev os gilde Kunnskaparz men
serleg hev Fjartoft kastat Elsken sin paa Naturti-
ket, (Astronomien og -Fysikken). Han var ein vel-
lcerd Mand i disse Cmne og ein ond Lærar fyr
dei unge Studentarne serleg i Astronomien. Med
merkjeleg Greidskap steller han fram Kuniiskaparne
um Ljos og Ljod, um den Fart, som Kropparne
fær, naar Krefter, t. D. Tyngdi, dreg i dei, um
Himmelklotarne fin Gang og Storleik, um Utmce-
lingi av Flatur og Kroppar og mykje meir. Her
er eit rikt Stoff— av Kunnskapar fyr baadeLcerarar
Ei slik Skulebok kann syna, at
Skuleii er eit aalvorsamt Livsverkt —
Boki er skrivi paa Dansk, men det er mest berre
Seld til den Bonde.
(Ved Forf. til »le laak Ætt« og »E»in Fritenkjar«.)
11.
5.
(Framhald.)
Det gjekk Dag etter Dag; Gunhild kom og
spurde etter Son sin so visst som Sol var runni
paa Himmelen. Og ho fpurde med slik Uro og
med slik veksande Ræddhug, liksom Ein kunde tenkja
seg ei Moer, som laag og skulde døy, og som ven-
tad paa Barnet sitt fyr aa segja det Farvcel. Ho
vart snard kjend i Byen ved detta; dei kallad
henne ,,Moer aat Prinsen« og var ustode paa,
anten dei skulde lae aat henne elder tykkja Synd
i henne. Men alle undrastdei paa, at den Slusken
av ein »Gateprins« kunde havaei slikMoer, og at
ho ikkje hadde brytt seg um honom syrr, naar ho
var so reint paa Livet fyr honom no. Og snart
hadde Byen sunnet upp ei heil Soga — sleire
Sogur, som vart spunne ihop og vaks . og
vaks —- um denne fine, underlege Fruva. Men
Gunhild visste ingenting um det; ho gjekk koar
Dag sin visse Gang til Moer Judith, spurde etter
Guten sin, fekk Moer Judith til aa fortelja um
Guten sin, og so gjekk ho heim att og tenkte paa
Guten sin — og paa siforskroemelege«Synd. Men
utn Nætterne droymde ho um den gamle Kyrkja
og um Bladet med Blodskrifti. —
J 17 lange Aar hadde ho gjort alt det ho
kunde fyr aa doyva ned desse fæle Minne og fyr
aa gloyma baade Guten sin og Ugjerningen og
seg sjale -— Og i 10 Aar gjekk det, for ho kom
uppi so mangt nytt; og«no hadde ein fast Vilje,
for ho var noydd til aa vilja! Det gjekk i ti
Aar, og det gjekk i tolv; hot forstod ikkje lenger
sjglv, at ho kunde liva so reint ntan Tanke; —
men i det trettande tok det nye Livet til aaeldast
fyr henne, og i det fjortande var ho leid av det;
i det femtande kjempad ho mot sine gamle Minne
som Patriarken mot Engelen; —— for det nyttad
ikkje aa minnast! tenkte ho, og det, ho hadde aa
minnast,« var fo styggt, at ho fælte fyr seg sjolv,
um ho tok det upp. Men i det sekstande vaks
Minni seg sterkare, og fraa den Tidi var det, at
den djupe Fæla, som budde i henne, vart til Sjuk-
dom. Ho gav seg meir og meir yver i sin gru-
8 )( 3 veit meer Nam-"·
——Æ —— ——» -
Ordi, som er danske, og endaa ikkje deihelder all-
tid. Maaten aa tala paa er norsk og heiltut sol-
keleg, slikt som Fjortoft sjølv var. Gjen, at ikkje
dette maatte vera ein Grunn fyr Skulestyret til aa
laatst som det ikkje ser Boki!
sTil Bldst· er innkomet eit Spursmaal, um
det kjem nokon 3die Del av Fjortofts Reknebok,
og um det ikkje iallfall kjem ei Facitbok til 1ste
og 2dre Delen. Forleggjaren «,(Bokh. Aschehoug)
hev upplyst, at det ikkje er ventande nokon 3die
Del, men at det derimot er Von til, at ei Facit-
bok vil koma· Bldst.]
lhn livellen.
(John Lie.)
Eiu Su)naar-Kv»ells eg gjekk umkring
Aa drøyn1de, aa tæn1cte paa jngentiug.
Daa kom han springande Veslegut:
,,Naa kjikka1’ Maanen fram attum Nat-.«
,,Ja Maanen, Maanen han likar eg,
Aa alle dei Stjønnur han hav mse Seg!
Me11 So1i, ho gjengs so eismo ho,
So blanke, at ingen kann paa ho g1o.«
Kvellvinden lognt yvi Blomen strauk,
Smaafuglar heimatt ti Rei—i fouk,
Torbaggi surra, aa Doggi fa11,
Eg gjekk aa drøy1nde So eisema11·
Ny—Slegi Høy yvi Vollen lang,
Eg slengde meg ne, aa "pi Lufti Saag· —
— —- Maanen, javisst as han blanlc aa Hu,
Aa Konni mognar, fysst best han skjin»
Aa Smaasky Seg krullar Som kvite U11,
Mse Stj ønnur imj11om Som Prikkar av Gu11,
Dai lær-, — eg elskar dei Stjønnu1s smaa, —
Men hennar og e1skar meir-i endaa!
Aa- kaldt ve de Maa-ne- aa Stjønne—L·joS,
Ho lyser aa vakt-mer, mi vene Dkos.
·D’æ Sole, Som treng ingen St·jønne—Flolck,
Ho einaste ei, de os a1t, aa nokk!
——
fulle Tankar. Og det, som ho fyrr hadde halv-
veges gloymt —- for Barnet var hans! ikkje hen-
nar — det grodde no sterkare og sterkare fram i
henne: at ho hadde ein Son. Og den Sonen
maatte no vera stor, fager, —- ein Son til aa
elfka, ein Son til aa rettleida og hjelpa, ein Son
til aa liva seg ung att i! — Naar ho tenkte seg
inn i det, var det so ho kunde graata av Lengt.
Kjærleik, barnsleg, god, rein Kjærleik,· var det ho
saarast trengde; all annan Kjærleik var ho trøytt
av, for den hadde ho funnet svikesull og tom, ei
hol, innkald Lygn·z men eit Barns Elsk —! eit Barns
hjartefyllte, truskyldige Elsk, — aa, sitt Liv kunde ho
gjeva fyr den, fyr ei einaste Stund i Livd av den!
— Kor var han? korleis hadde han det? kvat
Upploering fekk han? Og kvat tenkte han um Moer
si, som i alle desse Aar . . .
Slik laag ho og dromyde, og so kom Minnet,
det blodsprengde, andskroemelege Minnet . . . Guten
var seld! Ho— hadde ikkje Retttilhonom; ho hadde
ikkje Rett til annat enn til aa verta forbannad ao
honom, forbannad ut gjenom alle Æour. —-
J detta gjekk ho, Tid etter Tid, og so vart
ho sjuk· Men ein Dag sveiv det Ghenne som ein
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
