Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
290
Fedraheimen.
13de .December 1879.
hev fengi kjendt de, aa vel sleire moe meg, som
maa seia som eg, at dei ce som Per Gynt: »en
blot og bar Autodidakt.« »
Ja, d’ce ’ki godt aa kara seg fram sjave, fyr-
utta minste Hjelp. Tvertom, istaen fyr Hjelp helle
daa finne dei, som legge Steinar i Vegen.
Aa fyr mange friske Gutar her hen gjengi
tilgrunns, aa vel ennaa gjenge, i detti Klussi aa
Kavi millom Dansk aa Norsk, — Halvdansk, Halv-·
norsk —- Dansknorsk — Norskdansk aa fo burtetti!
Eg kann sitja aa tenkje paa detti ti eg grcete,
— aa somti bli reint pill aa galen, flyg ikring de
vesle Romet mitt, aa ha eg Raa ti, so kaam eg ti
slaa sunde den lisle Husbunaen eg heve minst ei
Gaang i Maanen. Men ein Fatik hev ’ki Raa
ti vera fyr galen, hellsyr vise. Aa so sluttar
gjenniØrska mi mee, at eg syng ei Saang, fo gott
eg kann —- ,,ingjen kan gjera de bæri,«’ — som
Hubert seier i Skotts ,,Jvanhoe.«’ » » ««·«»«««’
Dek»·Vf»ifL«S·ss-stsw ers- sesstz Rii mi, sender
874 ng" her, kjære »,Fedrah.« — Aa eg vonar du
prentar ho, daa der kann finnast mange, som ee i -
likso slirande Situationar som eg, aa soleis hev
Samhug mæ meg.
»D’ce tungt aa tena« —— som skrivi staar —
»Dei Herranne tvo« —· ifraa Aar ti Aar.
Utakk fcer ein fyr alt sitt Slit,
D’æ so de leitar paa Sans aa Vit.
»Gud aa Mammon« — ja, Norsk aa Dansk;
Stevlanne norske, aa Hatten fransk.
Halvnorske Tankar i halvdansk Stil ——
Du helsar, — men mpter eit haalege Smil!·
Kor eg va glae som liten Gut! ,
Tala mce Mor, aa kjende ’ki Sut.
Tenkte aa tala paa Mor si Maal,
Daa va eg friske paa Likaam aa Saal-
Daa aatte Tankjen den rette Magt,
Aa alt de eg tenkte eg kann faa sagt, —
Tankji aa Ordlag de va som eitt,
Aa disyrs gjekk Naa fo lett aa greitt.
Ansleis de vart, daa eg sill bli klok,
Aa for ti aa stava aa lesa i Bok.
DenyTankjem som fyrre va kvass aa friskk
Den veikna, vart ’ki anten Fugl hell Fisk-
Seld til den Vande.
(Ved Forf. til »Av laak DEtt« og ,,Ein Fritenkjar«.)
11.
8.
(Framhald.)
»Ho vart visft altfor glad,« sagde Baard.
Anna skalv og var rædd: »ho doyr væl ikkje?« —
,,Nei", smilte Baard trygg; »det vilde vera mei-
ningslaustL« — Dei hadde lagt henne upp paa ein
Sovebenk og dynkad henne kring Pannen med kaldt
Vatn, og snart etter vaknadssho· Anna kom mest
paa Graaten av Gleda, daa ho slog Augo upp att-
,,chere Moer, kvat er som fell deg so tungt?«
sagde ho. Ho boygde seg kjærlegt og varmt ned
imot henne. Gunhild saag paa henne med stive,
urolege Augo og tagde· Endeleg braut det fram
som eit Sukk: »Stakkars Barnet mitt, stakkars
Barnet mittl« Annat Svar var der ikkje aa faa.
Baard tok til aa undrast. »Kor er det med
deg,Moer?« spurde han. »Du maa ikkje sjukna fraa
oss no, naar me hev funnestog skalhava det godtt«4
Eg tenkte paa norsk, aa eg tala paa dansk,
Dei Herranne slost liksom Hanar paa spansk.
Dei va, som de seie, lik Hund aa Katt:
Stevlanne trampa den franske Hatt-
Dansk i Skulen, kvorteinaste Or, —;
Aa, kos eg lengta heimatte ti Mor!
Dansk i ijrka, fo kall ’n frousz —
Tru Preka va endi! eg ynskte aa nousl
Dei hædde de Maali, eg lærd’ q,-3»5;,Jkok,
Dei hcedde den Trøya, ho–Fisk meg jfjok· —
Skaam aa Harmi i Bringa mi brann,
Eg ynskte de heile H»xörki i Banng
Tidernc ljosna, as, 7FUgIaNUe saang«
Aa soleis de hesldte so heppi ei Gaang,
Eg trefte p·aa·Vøkccr paa Mor si Maal, —
,9.1!cr""kos«d·e kveikte Likaam aa Saal!
Eg gret. De letta mi »Bringe traang,
Eg prøva aa syngje i Maali ei Saang! —
De kaam meg paatverke, eg ha blivi klok,
Aa Ordlagi hermd’ ette danske Vok.
Slikt va paatverke, eg sliten meg sleit,
Fyr Ord ti Tankjen eg jamt va ibeit· — -
Slik ce de aa tene dei Herranne tvo;—
De mergstel’ aa syge dit Hjarte-Blo!
Aa so ce de mce meg denDag i Dag,
Kos trugji eg strævar aa faa de i Lag.
Dansken ce meg som ein tærande Orm,
Den fri-var min Tankje si rette Form!
Kristiania, den 12te Decbr·—
ch dets relative Sanning skriv Hr. Jngvar
Boljn eit Stykke til oss, som han bed oss takainn.
Me skulde ikkje taka det, daa Spursmaalav dette
Slagetikkje hzeiyrer heime»i eit solitet Folkeblad som
,,Fedrh.« Men kanskje vil mange sinna, at me
kann bøta litt paa det syrfte Programbrotet vaart
ved aa gjera eit nytt s—· av dette Slaget, og fo
trur me dessutan ikkje, at Hr. Bphns Stykke vil
mana fram nokot Svar. Altso ——:
»Religionen er ei naudfynleg Form
ferannenZAandsliv,hev altso sin sulle
Rett; men —: daa Aandslivet utviklar seg, og
altso er ulikt i dei ulike Tider og hjaa dei ulike(
Folk,«so er det naudsynlegt, og altso rett, at
—· Ho varde fyr seg med Haandi: »Jkkje no!
ikkje no!" bad ho,-»ikkje um det!—Sidan! sidant
—— aa Herre Gud, sidanl« — »
Baardog Anna saag paa kvarandre· Det kom
som ein vond Lagnad yver dei, detta; dei forstod
det ikkje, men det gjorde dei uglade· Og detverste
var-, at det saag ut til, Gunhild skulde vesna Ho
provde aa reisa seg, men seig ned att, og dei laut
leggja henne til Sengs. Der laag ho ei Stund
med Henderne ihop yver Panne og Augo; so sagde
ho, at ho vilde sova, og Baard gjekk ut. Anna
sat hjaa henne; Gunhild seig etterkvart av- i ein
halv Døs-
Um Notti sat dei uppe og vakte hjaa henne
baaetvo. Gunhild hadde Feber og var uroleg· Ut-
yver Midnott vart ho verre og tok til aa ørska.
Jngen av dei unge fekk Meining i det ho sagde;
men at ho hadde nokot paa seg, nokot tungt og
leidt, det forstod dei. Det «var forunderlegt fyr
desse tvo glade, unge Folk aa koma fraa Brud-
laupsstaak og Elsk og inn i ei Sjukestova; men
endaa fcelare vart det ved dei gaatefulle Ord, som
her kom dei til Motes som ei Maning um aa hava
.Mistru til all jordisk Sæla. Det verste og uri-
Religionen ogso u·totkrak seg, at han i dei ulike
Tider tek Uliks Former, og at han hjaa dei ulike
Folk fOEV Ulik Skapnad, altso skil seg sundifleire
Religivnar»i«det heile formar seg etter Aandslivet
fvm det,L dei ymse Tilfelle er. Dermed vert alle
Neligfconar »sanne«, d. v. s. fo lengje deihkjver til
det Stig av Utvikling, som Folk stend paa. Men
den Religionen maa verta den sannaste elder beste,
som svarar best til det høgste Stig av Utvikling.
Det hev Kristendomen gjort i dei seinare Aarhun-
drad —·— so vil vael dei fleste Fritenkjarar segja——z
og dermed er det sannt, at Kristendomen hev voret
— og tildels enno-er ——— den beste Religionen.«
——— »Sanningi er altso ikkje »absolut« (fast), men
»relativ« (skiftande, formande seg til etter dei
skiftande Høve). Ein Fritenkjar, som ser Tingen
paa denne Magten, vil aldri kjenna seg driven til
aa reisa Kamp mot Kristendomen, utan i det Til-
fellet, at han trur aa sjaa, at Folk alt er fo »langt
framkomne«, at dei ikkje lenger »med Sanning«
kann liva paa Kristendomens Tankarz for i det
Tilfellet vert Kristendoinen etter hans Meining
,,usann", ikkje svarande til Aandsstandpunktet, og
daa, meiner han, kann Krisstendomen berre skapa
Hykling og Lygn, tyngja Tankarne ogstengja Vegen
fyr Utviklingi. Men so lengje han finn, at Folk i
det heile enno stend slik, at Kristendomen kannvera
Sanning syr dei, so at dei altso ikkje treng nokor
ny Form fyr sitt religiøse Aandsliv, ——— so lengje
vil han, naar han er klaar i si Sak, ikkje tr·u
aa hava Rett til aa lyfta Herskjold mot Kri-
stendomen«« »
Soleis heiter de i eit Stykkei»Fedraheimen«
No. 60 av G. uin Chr.Bruun og ,,Vinstre.« Men
de er inkje som sin eigen Tanke, G. set fram
detta, og de er soleis inkje mot honom eg vender
de, eg her vilde segja, menberre mot Tankegangen,
i seg sjzeilv og for seg sjølv. ·
Det er, ettersom G. meiner, Synsmaaten i
den nyare ,,realistiske« Fritenkjarskapen, dettaz og
de torer vera sannt, for ein kann ofta raaka til
aa møta paa Lag dei sama Tankarne· ·
Men de er nokolite vandt aa skyna, korleis
kloke Folk kann koma av fo langt burt i Vitlrsysm
som detta her. Ein skulde tru, dei vilde seg1a, de
kann vera sannt —— relativt —, baade at de ftnnst
ein Gud, hell at de finnst mange, og at det ingen
sinnst; at Kristus er uppattrisen, og at han inkje
er de, at de er eit Liv til etter Domen, og at de
inkje er de. For baade de eine og de andre hev
Folk trutt, og skote sin Voktr paa — de ser so
ut daa —, og so er de sannt mæ sama. For »all
Sanning er relativ.« Alt de er Sanning, som ein
kann »liva paa med Sanning,« tru fullt (d. e. ab-
solut). Men tru no daa, kva dei skal gjera, som
er so hpgt komne i Visdom, at dei veit, at «all
melegaste. som unge og glade Folk kunde høyrat—
Rett som det var, kviskrad Anna: »det er deg, ho
talar um2« Og den unge Kona vart bleik som
Bast. Baard kvakk og lydde etter —-
—— —- Gg segjer deg, Baard . . . du skal
tru meg! spyrikkjet·spyrikkjel . . . kann dutenkja
slikt um di eigi Moer? — —- Nei, nei . . . slikt
hender ikkje . . . slikt — nei-« Jamring og Uro.
»Kvat i Herrens Namn kann det vera,« sagde Baard.
Anna stirde uroleg paa honom. Um ei Stund kom
det som eit Skrik:
»Gakk til Presten, segjer eg deg! —den unge
Presten; han er sterk . . . Um tie Dagar er det
slutt. . . daa — daa« ·—— Den Sjuke tok til aa skjeloa
sterkt og provde aa reisa seg —: ,,gakk til Presten———!
høyrer du?« og ho seig paa nytt avilang, uroleg
Jammer.
Anna saag paa Baardz han var likso bleik som
ho. »Baardt forstend du —?« kviskrad Anna.
Han riste paa Hovudet; men Munnen hans bivrad.
Anna kom og sette seg paa Fangethans og klengde
seg tett inn til honom. »Eg vert fo rædd,« jamrad
ho stillt. ,,Snakk,« svarad han og smilte. —
Sidan kom den Sjuke med meir um det same·
»
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
