Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
66
·Fedrahcimen.
24de April 1880.
—— eg laut skratta; eg kom i Hug Biskop Mun-
ster; eg totte, det var Logje aa sjaa den lærde
Mannen doma denna barnslege Boki av med Livet, 1)
avdi Maalet var for gamaldagslegt, 2) avdi ho
stavar Bjer-nen istadensor Bjorme n. Ein prak-
· tisk Spraaklærar —— og kanskje ein teoretisk ABC-
lærar med — kan kalla desse Grunnar praktiske;
ei Mor, som vil læra Barnet sit lesa, lær aatdeim.
Denna Boki kan aldri bli ei ,,3.li.audberging;«
ho er meir enn ei Skulebok, ho er ei aandsull
Barnebok. Eg har aldri set ei slik AACbok her
i Landet. Eg har set sume, som ha voretso kjeid-
same, so sulle av Moralpreikorog Gamalmanns-
visdom, so ,,nr)ttige« (,,Koen har fire Ben«), at
ingi Born — um dei ha voret aldri so snille og
viljuge — ha voret god for aa bli glad ’taa deim;
dei ha inkje havt nokot barnslegt ved seg; dei
kunde læra«Born Bokstavarne (og Stavelsedelingi
med); men dei kunde inkje læra deim aa lesa —
med Hug og Vit. So har eg set andre, som ha
lagt an paa aa vera barnslege3 dei ha krydrat
den ellest turre Maten med litet Smaamoro invi-
millom; dei ha voret litet likare enn 1ste Klasse;
Barnet likar Sukker, og for ein Sukkerbit kan ein
saa det til aa gjera sumt, som ellest var aldri so
umogelegt; 10 harde Brødskurpor, 1 Sukkerbit, 10
Brødskurpor, 1 Sukkerbit, so vinn dei seg tilslut
gjenom desse kaerne med. So har eg set ei —-
Hedevig Rosings Barnets første Bog ———; ho har
mykje barnslegt Jnnhald, mykje Barnevit; men
ho staar lel med eine Foten i 2dre Klassen, ho
har ogso bra mange turre Øvingar med Sukker
attaat. Men Boki hans Andr. Austlid er levande
barnsleg Tale fraa fyst til sidst. Les henne igjen-
om som ei onnor Bek; eg vaagar, du skal finna
henne morosam. Eg vil segja, at det er eit Mei-
starverk; ioin eit Konstarbeid stort, avdi det er fo
naturlegt. · «
Han foer Meining og Samanheng inn mest
strakst, endaa syer han kjem til Ord med meir enn
2 Bokstavar (soleids alt paa fyste Sida: ,,pi pa
pu« og »ma sa ku paa mo. Ja ho sa so"), og
ncer han kjem til Z, so har han ein heil del:
,,paal læt ein leik paa lur, su li lu li lei,« ja eit
« heilt Drama: ,,3 nin i ei ro. mat var heit feit,
ja dei beit. pus sat saagspaa. pip i eit hol. he
hi hi, dei log. pus var lei di han. mus var sul
Eit og annat sraa ei Englandsscrd.
(Fcamhccrd.)
London.
Towev
Rustkammeret hennar Dronning Elisabeth var
igamle Dagar Fangehiis, men no hev dei sett
upp der ei stor Samling av alleslags Rustningar
og Vaapn sraa Slutten av 15-Talet. J den eine
Enden ser ein Dronning Elisabeth sjolv paa ein
Hest, lioslivande liksom. Her finst mykje Pinsel-
Verkty og. Dei segjer, at det var Altaret, Ska-
sottet og Trona, som i gamle Dagar heldt Sam-
sunds-Skipnaden appe: ein kunne gjerne leggja til
Pinebenken· Her finst eit »Halsband", ein Reid-
fkap av Jarn, til aa spenna Hovud og Hender og
Foter i, og ein Tume-Skruv, som den Stakaren,
dei skulde pina, stakk Tumen inn i, og so fkruvad
dei til, so Blodet sprutad ut under Neglerne og
Beinet vart knustrat. Her er ein Model og ao ein
Benk paa Hjul, som dei kunne sveiva kvar til sin
Kant.
Det ligg ei Gjenta paa Benken, dei hev.
ho." Og han er sull av morosame Jnnfall: ,,Katt
tok mus og aat ho upp. gott raatt, sa han;«
,,ein graa gris gjekk paa ein veg« so sann han ei
bak. nofs, nosf, sa han og aat ho upp.««
Det er greidt, det er inkje godt alt i hop:
ein sær inkje krevja for mykje held av ei ABC;
det er vel mange hei’er og hopp’er og tra la laer;
sumestaden er han nokot ,,naiv,« tykjer eg: »Kon-
gen hev ring paa fing. hev du set ein konge.«
Einstaden har han berre Beingrindi av eit Eventyr:
,,vil du vera med, so heng fast, sa tyrihans, han
for me ei gullgaas. so kom han til kongsgaren,
og prinsessa sto ute· han tyrihans sekk prinsessa
og vart konge;" kan henda han har-meint, at
Borni skulde faa sjplve Eventyret fortalt med det
sama; men koi sortel han daa i Boki, koss det
gjekk tilslut?
Det er ei heil Barneverd i denna Boki.’ Der
er Ski og Skjeisor og Kjelke og Bogje, der er
Leiker og Barnesullar; Borni lærer deim utanaat,
um dei inkje har deim til Lekse, gaar og trallar
paa deim. Og kvat meiner du um den vetle
Historia um Bukken (Sida 19)? — Der er barns-
leg Gudstruz sjaa Sida 16: ,,og so hev eg ein
sar i himmelen —- — de er lett aa tala ve han;
eg kan tala ve han um alt eg vil, han hoyrer de
so vel, han er so go til aa hoyra.« Der er barns-
lege Brev; der er Kraftprovor, barnslegt fortalde.
(Gaatorne kunde gjerne vera burte; dei er for van-
skelege for so smaae Born; dei lærer berre Loysingi
utanaat). — Der er Barnepoesi. "·
Er det so praktisktij aa segja, at denna
Boki inkje er annat enn Naudberging, av diMaa-
let er for gamaldagslegtz og avdi ho stavar Bjør-
nen istadenfor BjernienY Ja, so gamaldagslegt
kunde sagte Maalet vera. Men det er det inkje.
Mest det halve av Boki er meir nymotens skrivet
enn nokot annat, som har voret prentat paa Norsk,
naar ein undantek det, som er skrivet heiltupp paa
Bygdemaal. Og den andre Helvti er helder inkje
gamaldagslegt skrivi; Vestmannalaget har tekjetseg
betalt for Præmia ved aa spra inn sine kjære Fleir-
talsendingar (»saago«, ,,hava« o. s. b.,) og sume
andre Fornskapar, der er sannt; men i det heile
er Maalet ogso her meir sritt og mindre stivt og
M) sjaa Biskop Münster.
gamaldagslegt enn —- kanskje i nokor onnor norsk
Bok. —- Ja, so stavar ho Bjer-nen. Ja vist er
det galet. Men lenger er- inkje dei dansk-norske
held komne i ABC’om sine; dei stavar ogso ,,Bjor-
nen, Fag-len-, Ma-den,« og lel gaar deira ABC-
boker i tusundvis utover Landet. Nei, den Sta-
velsedelingi gjer -inkje denna Boki til berre ei
Naudberging.
Større Fel er det, tykjer eg, at ho inkje bru-
kar Lydmetoden, og at ho held paa dei store Bol-
stavom. Men ho er nok lesande sor Born
lel, og lesi vil ho bli og.
Stefan Frich.
Meir um Missionen og Misstonsverket vaart.
(Framhald.)
Kor hev det seg daa, at Missionsarbeidet
vaart ikkje hev oiljat lukkast og funnet Naade syr
Gud? —-
Det kann ser merkjast, at i det heile og store
hev ingen Misson i seinare Tid viljatlukkast, tvat
Land og kvat Kyrkja han so er utgjengen fran-
Og naar Missiisnen vaar hev same Lagnaden som
dei andre, og væl so det, so hev væl dette sin
syrste Grunn i, at den vert driven i same Sporet
og er boren av same Aand som dei andre. Naar Mis-
sionceren i vaart Dagar stig fram millom Heid-
ningarne, so kjein han ikkje lenger med sitt Naa-
debod som Utsending sraa den eine Gud og den
eine Fader, den eine Trn og den eine Daap, som
Apostlarne fordom. Nei, han siig fram som Utsen-
ding sraa den og den serskilde Landskyrkja,
sraa den og den serskilde Sekt; kjem altso ikkje
syrst og fremst syr aa samlaHeidningarne til Vaar-
herre, men syr aa gjera Proselytar aat den elder
den Kyrkja. Han kann soleids ikkje lita seg med
berre den apostoliske Triii, som dei store Hedning-
solk i den syrste Kyrkjetidi vart doypte paa; nei;
Missionæren maa syrst gjera den stakkars Heidnin-
gen vis paa, at heime i Kristendomen er det so
og so mange ulike ,,.t"t’onsessionar,« ein katolsk, ein
luthersk, ein kalvinsk, ein metodistisk o. s. sr., som
alle ihop er galne, so nær som hans eigen. Det
er aa gjera Heidningen reint fortulla, og Grunnen
til Tvil og Vantru er nedlagt i honom med same
Gongen· So lengje dei Kristne og Utsendingarne
— ’- —
bundet Hovudet til det eine Hjnlet og Foterne til
det andre. Naar dei tek til aa sveiva paa Hjuli,
lyt Gjenta standa til, kvat ho hev gjort, elder so
ljuga paa seg sjolv; elles so sveivar dei, til alle
Lemerne gjeng or Led. Paa denne Maaten fekk
dei ,,Sanningi« stam. Mykje slikt sinst her. Ein
Slagtarkniv, som dei skar Hovudet av Grev Essen
med, og ein Kniv, som dei brukad paa Hertugen
av Monmouth, daa Rettaren hadde hoggt til han
sleire Gonger og inkje raakad Halsen. —— Gjenom
ei laag Dør kjem ein inn i eit litet myrkt Rom,
10 Fot langt og 8 Fot breidt; her sat Walter
Raleigh i 12 Aar.
Det gjorde godt aa sleppa uthersraa; so bar
»det stad aa titta paa Krun-Juvelarne isz Waketield
Tower, tett attmed Blod-Borgi. Dei ligg i eit
litet Glas-Hus inne i eitJarnbur. Her er mange
Krunur. Den, som vort gjord til Dronning Vif-
toria, hev 2,783 Glimesteinar. Framme. er der
ein stor Rubin, som dei segjer den svarte Prinsen
sekk av Don Pedro av Kastilia 1367, og som Hen-
rik den femte bar paa Hjelmen sin i Slaget ved
Azincourt. Heile Kruna er verdsett til 2 Millionar
Krunur. Det er fælt aa sjaa paa all den Rikdo-
men: det glimar og glansar og glitror og glor av
Gull og av raude og grone Diamantar, so det
svid i Augurne. Det heile er verdsett til 54 Mil-
lionar Krunur, Helvti av Norigs Gjeld. Det er
mest Synd aa gjoyma burt so mykje ,,storknad
Sveitte« i eit Glas-Hus. Eg totte detta skulde
voret i same Romet som Pinsel-Verktyet; all Gall-
Stasen er berre ei onnor Sida av det same Livet
som hin Styggedomen.
Utansyr Tower er Towok Hj11, Borg-Hogdi,
dei kallar. Her stod det til syr 150 Aar sidan eit
stort Skafot og ein Galge avITre Mange Stor-
menner hev latet Livet her. Den store Thomas
More vart rettad her 1535. Han var gladvær
og lentug til sr siste Stund. Skafottet var so, at
det heldt paa aa detta ned. Daa More gjekk upp,
sagde han: ,,Kjære Hr. Loytnant, pass paa at eg
kjem beinheil upp; nedatt skal eg greida meg sjjrilv.«
Den siste, som vart halshoggen her, var Lord Lo-
vat 1747. Han er den siste og, som vart halg-
hoggen i England. Stabben finst endaa i Rust-
kammeret hennar Dronning Elisabeth·
M-—.-—-— - .
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
