Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
126
3edratjeimen.
7de August 1880-
Me Kvardagsfolk seer taka det, som me kann
fraa Vitenskapen» og hellesi sær- me hjelpa oss med
det, me kamr leera oss sjolve.
vaare eigne Augo og Dyro og dertil litt Vit vera
dei tryggaste Læremeistrakne. Det, som Vitenska-
peii arbeider med i Dag, vil ikkje naa heilt ned
til oss enno paa ei god Stund!
Samverkande Arbeidarsanilag.
« (Etter Fyredrag av Hr. Kand. A. Eliasseii i Arbeidar-’
mntet i Kristiania).·
(Slutten).
Det stig modigt fram, og nm eitVil er berre
nokre faae att. Og Grnnnarne til Undergangen
er i sremste Rekkja: at Lagsmennerne so vandske-
leg kann semjast og ordna seg inn under det meir
aalmenne Formaal, jamsides med at Styringi
vantar Kunskap og Forretningsdugleik, og i andre
Rekkja: at Drifti vert sett i Gang, fyrr nokon
Driftskapital er ihopspard, so Forretningi strakst
vert tyngd med Gjeld og dermed vert lett nok aa
sprengja for Konknrrensen. Men paa den andre
Sida er det so mange Arbeidssiinilag, som hev
vunnet fram, at det er tvillaust at dei kann
greida seg. Og daa hev me visseleg i desse Ar-
beidssamlag ei av dei fagraste Raaderiie til aa
lyfta mange Arbeidarar upii til vkonomiskt
Sjolvstende
Men det maa merkjast« at Draumen uin aa
saa Samlagsskipnaden til aa naa alle Arbeida-
rar, den er i seg sjolo ngjenoinforleg Skulde
den kunna koma iVerk, maatte alle Arbeidarar
hava den gode Vilje, og den Kraft til aa under-
ordnaseg, som her krevstz men det er ikkje Tilfellet.
Samlagsskipnaden vil etter sin- Natur vera mest
for Kjernen av Arbeidarariie og soleids berre
magta aa frigjera eit meir elder mindre stort Lag
av· Arbeidsklassen» Men dette er og meir enn
stor Sak nok. So er det og tydelegt, at Arbeids-
samlag berre haver for Upparbeiding av dei van-
·lege faste Forbrukssaker: Klæde- og Matvarur,
Bygningar av det Slaget, som Folk flest hev
Brnk for, men knapt for Arbeidsgreiner, som krev’
serskild og mindre aalmenn Dugleik, t. D. Kunst-
arbeid Det er i det heile ikkje trnlegt, at Sam-
lagsdrift vil stillnngja den Arbeidaren, som er
sramifraa dugleg eldergaaverik; denne vil veel sidati
som fyrr brovta seg Veg sjø1v, so at Samlagi
mest vil koma det gode MidelskLag av Arbei-
dararne til Nytte. Endeleg Vil eg framhalda, at
, desse Samlag knapt duger til aa mana fram nye
Uppsinningar; dei vil, som all Tid, konni gjenom
private Tilint, som den einskilde Maniietr vaagar,
og det ofta med stor Kostnad, fordi handerigjenom
ser seg Voii til store Vinningar. Det er med
dette som med Kulturframstiget i det heile: det er
ikkje Mengdi» som sinn Vegeti, men dei einskilde
gaaverike Meiiii.
— Her hjaa oss hev me ikkje iiokotArbeidar-
spursmaal i europirisk Thdning; Uppgaava her er
ikkje den, korleids Arbeidararii»e skal skipa seg som
ei samlad Magt for aa tiltvinga seg betre Arbeids-
vilkor, men Uppgaava hjaa oss vert den; at Ar-
beidararne einskilt i større og større Mengd kann
oinna seg upp til aa vera sjolvhjelpte. Og daa
er det mi Meining, at dei duglege og skikkelege av
Arbeidararne vaare bør ski«pa Produktions-
samlag. Snidkar-, Skomakar-, Skræddar-,Tiin-
bremannB-, Mnrar- og Bakar-Arbeidet er like godt
lagde for Samdrift, og dersom Ein gjeng til Verks
med vanleg norsk Varsemd og Gttertanke, er det
Voii til, at det ikkje gert so svær-i mange Samlag
som lyt gaa under for at dei andre »kann verta
kloke av deira Skade.
Og for oss vil vel ·
Etter dette Fyredraget kom det eit Ordskiftei
2dre Avdeildi, som me her tek inn Jnnhaldet av:
O. And. Dietz (Utgjevar av Smaalenenes
Amtstidende) heldt from, at der alt var mange
samverkande Arbeidersanilag i Landet. - Det var
slike som dreiv mest alt Fisket; paa Sælfangsteti
hadde Folki Lnt iVinsten. Der hadde vore Skips-
byggarlag i Kristiansand, Skien og Dramn. J
Kristiaiiia hadde fleire Slags Handoerkarar slege
seg i Hop. J Danmark hadde Herreinannen Zyt-
phen Adeler gjeve Arbeidariie paa Storgardeii sin,
Dragsholm,L11tiVinsten· J Sverige var der
fleire slike Samlag. Dei passa i den smaae
Dristi, men ikkje i den store-
Bæreiii gav Upplysning uni dei Skipsbyg-
garlag, som hadde vore i» Stavanger. Timber-
menner, Sinedar og Kaupmenner hadde slege seg
i Hop og tent gode Pengar paa Byggingi, men
daa dei klene Tiderne kom, gjekk det gale.
Helge Væriiigsaase11 fortalde at paa
Aadals Brnk, som han er Medeigar i, fekk Ar-
beidararne Halvparten av Vinstenz det var mest
brnka til Livsforsikri11g.
AgentLea 1neinte, der var for lite Samhald
og Offeroilje her til Lands til at slike Tiiig i
Lengdi kunde gaa. Det same meinte Kapt. Hers-
erdal (som er Styrar av Sigldnksoeveriet i Kri-
stiania). Alle vilde her vera Her-rar, ingen Te-
narar, det saag ein ao Soga vaar au.
Mekaniker Grevstad, som i fleire Aar hadde
vore i Tysklarid og Frankrike, hadde leert at slike
Samlag kunde gaa der og kunde ikkje skyna kvi
dei ikkje kunde gaa her til Lands med. Der var
ingen annan Utoeg sor Arbeidaren, um hatt ikkje
skulde staa ufri oxi bunden under Kapitalen. Haii
skulde gaa inn med i eit mekanisk Samlag, um
han kunde faa nokon med seg.
Arbeidarformann A. Larsen sortalde uin eit
Lutbakarsamlag ved Sagerne. 144 Manit hadde
lagt 8 Kr. kvar, dei hadde bunde seg til berre aa
kaupa Brod i SamlagZ-Utsale, og det var 2—4
Lod større enn hjaa Vakararne· Det hadde gjenge
so godt at dei hadde kaupt Hns og hadde Perigar
paa Netite· Lutbrevi hadde stige like til 120 Kr.
Helge Væritigsaasen sagde ifraa nm dei
Lutlagi, som Voiider hadde sengje i Stand i
Glanmdalen til Sknrd og Hhvling — det hadde
gjenge so ymist med deim.
Dr. Stoltz hadde sett fram at Motet skulde
vedtaka som si Meiiiing at
»Arlieidararne bar faa Lnt i Arbeidsfortenesta
Rannslorne er ikkje slike enno, at ein kann segja
for vis-st, at samverkande Arbeidssaitilag er nyt-
tnge; di vil ikkje Mvtet raada til·aa faa i Stand
slike i det store, men det tykkjer det var godt, um
Saki vardt meir ntgreidd, so Folk fekk meir Kjett-
skap til henne, og at det vart freista i dei smaai
dei Arbeidsgreinerne, der ein helst maatte trn at
det vilde gaa«.
Dette vart vedtekje baade av Avdeildi og av
. heile Møtet.
Arbeidarmotct
Den Mann, som tok dei tyngste Tak rinder
detta fyrste Samstemne av Mennfraa vaartLands
Arbeidarsamfund, var Ingeuior Dr. H. Stoltz,
ein velviljug og dugande Maan, som gjer Nytte
kvarhelst haii er med; umfram honom maa nem-
nast Kand· philos. A. Eliasseii og Statsrevisor
Verner, som heldt eit greidt Foredrag uni Røv-
steretten, men som ikkje var med under heile Mø-
tet· Det same var Tilfellet med Kasserareiti
Enkjekassa M. D. Gjessing, Ynerretsfakfarar J.
Gamborg og Verkseigar Kapt. Henri) Heyer7
dahl.—Desfe Herrar gjorde stort Gagit med aa gjeva
saklege, rvyndomslege Upplysningar i dei Emne, som
hayrde inn under Ydre Avdeildi, dei okonomiske elder
Næringssakerne, som er flokutte og vande aa greida,
meri ofta vigtuge fyr Arbeidararne. Men kjem det
nokot ut or Motet til Heppa fyr Arbeidarariie i
Landet? sphr Du kannhenda. Me soarar: me
vonar det; Semja gjer sterk, og det var eit reint
makalaust Samarbeid under detta Møtet, som lovar
godt fhr Framtidi. Visstnog var det ikkje rett
mange eigenlege Arbeidarar, som matte fram (av
framande 5——6 og fraa Kristiarria helder ikkje no-
kot stort Tal), men arbeidarvenlege var mest alle,
som gav Mate. Dugande Menic var deiallra fleste,
som koni fraa andre Byar, og dei Medlemer av
Kristiania Arbeidarsamfnnd, som skreiv seg inn,
var og Menii, som forsvarad Plasseii sin. Av Menn,
som trod sterkare fram, skal me serskilt nemna: .
Hr. Bakarmeistar Julins Kristenseii, kjend
fraa Striden i Kristiania Arbejdarsamfnnd etter
Flaggmetet, Medlem av Samfundsstyret fraa
Vaareii 1879 til Vaaren 1880, og likeins Styre-
medlem tidlegare ein elder tvo Gonger, ein Mann
med god Givnad, frilynd og modig, stor Hatar av
alt Skinverk. Han og Hr. Ingenin C. Weltz,
fodd i Hamiover, privat praktiserande Bergmann,
med god Lierdoiii, systematisk, men ikkje doktrincer,
kjempad mannlegt fyr aa taka 9«teligionsundervis-
ningi utor den aalmenne Folkeskulen og grunleg-
gja eigne Religionsskular som i Amerika,Holland,
Schiveiz o. fl. Land. Forslaget herom falliSam-
motet Tysdag Koelden mot 23 Røvster. Mot
detta Forslaget talad:
Hr. Norderud (Kristiania), Exam. jur.,
Lensmann hev varet ein,Mann, som talar lett og veit
aa gjeva Ordet eit visst hagtidlegt Skap, men
ellest ikkje gjer stort Jnntrykk med Taleii sin;
Hr. Hove, Fyrsteleerar ved Staoanger Folke-
sknle, Utsending fraa Stavanger, ein djnptenkt
og greid, nokot konservativ Mana, sont likveel
vilde halda paa Religionsundervisningi» solengje
me hev Statskyrkjaz han vai- den eine av dei tvo
Herrar, som vilde, at Arbejdarsamfundi ikkje skal
bry seg um Stats- og Konununesaker. Hr. Have
talar vel fyr seg og tred frem paa ein verdig,
nokot presteleg Maate;
Hr. O. Ha n se n , Leer-ar, Utsending fraa Duns- ·
berg, ein ung Mann med god Givtiad, men som
enno er for mykje Seminarist til aa skyna, at
Religivnsundervisningi ikkje er det vigtigste Emne
iFolkeskulen. Vaa1«e Lierarar fasr sjaa til aa
koma so vidt, at dei gjer andre Fag enn Religion
til Hovudetiiiie i Skulen; ellest kjeni Skulen aldri
til aa ganga fram som hati bør. Dernied hev
me ikkje sagt, at Skuleii skal vera heilt religions-
lausz daa maatte me ha eigne Relegionssknlai«» og
det er ikkje naudsynlegt, mindre Folk i same Di-
striktet hev ynise Trudomar;
Ht«. M. B. Tvethe, Sakfarar i Kristiania,
ein Mumi, som gjerna vil ha eit Ord aa segja;
daa haii talar klent fyr seg og hev Meiningar,
som hvyrer heime i det 15de Aarhundrad, gjorde
han likvæl ingen annan Nytte enn aa kvika
Forsamlingi ved den skarpe Motsetning av Tankar
og faa aalsvorslege Meiiit til aa smila,
stundin til aa las- hogtz hari framsette Forslag
um, at Arbeidarariie skulde uttala, at dei ikkje
hadde nokot Ynskje aa bera frain i Røvsterets-
sakil
HerrarireHelgcheringsaasen,Bondefraa
Elvereiin, Torjus Hanseir, Klokkar, Utsending
fraa Landoik, Ole Hansen, Elias Halvor-
sen,Timbermenn, ogKnnt Olsen, Fatikforstaii-
dar, alle triUtsendingar fraa Tveitstrand, og O. J.
Hg y e m . Bankassistent, Utsending fraa Trondheim,
rvystade ikkje i Spnrsmaalet uni Røvsteretsiitvid-
kingi, daa det vart gjort Skil paa valde 11tsen-
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
