Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
————«—x -.»,
Fedraheimen
Pris for Fjordnngaaret tu. l.1t)
med Par-to og alt. Betaling fort-aat
Eiiilthid aat dei norlte Folket
Lysingar koster ll) Ore Petitliua,
og daa etter Maateii fyr større Bokstavar·
4. Aarg.
Frankrite etter Ludvig deri 14de.
tEtter Hettiter).
(Framhald fcaa No. 44.)
Negentskapet var fredelskande. Det arbeidde
med aa bjelpa fram Jordbrnk og serleg Haiidel,
Haudverk og Vertflsdrift· Det bygde Vegjer« og
Brner, som endaa under Ludvig XlV var so
lite framkommy at dei maatte rida med Posteti,
berre dei kom ntanfor den ncerinaste Krinsen
ikring Paris. Det fekk av Vegen dei tusnndtals
med Avgifter og Tollpaalegg som tvngde ned
Utforsla til Koloniarne og Utlandet· Tiltakihans
Laiv var virl svrgjeleg langt israa aa naa det
Maalet, dei var meinte paa; men dei liadde um-
skapt Staten til liksom eit stort Bank- og Han-
delskslms og dermed sett den rorlege Eigendomen
npp til sitt rette Verde. Handelen vartein Vite·n-.
skar, Borseit ei ubundi og vigtig Magt. st. d·ret
under Hertiiksen av Bourbon (—1723—2(3) og Kar-
dinal Fleurv (172(;-—43) gjekk i same Farer
Haiidel og Verksdi«ist reiste seg etter den Vaumagti
dei var komne iunder Ludvig X1V. Moderlandet
fann vigtige Handelsvegjer i Ansterlandi, Koloni-
At«tle kctppadst med dei engelske um StorhmideletL
Med eit Ord: Borgaren steig fraa Ditxi til Dag
ved Streev og Frambug, og den villstyrde Adelen
sakk lenger og lenger ned. J Rikdom kunde
Borgarstanden iminsto masla seg med Adelen;
for Staten var han mvkje vigtigare og gagnlegare.
Deiitte veksande Borgardomen vart styrkt og
vidkad ved Tilslntning av det laegre Presteskapet,
av fltokstrivarar oki Kimstmenn, av Meun med
Daning Linsr vart og BorgarstandetVas framfor
Adelen, paa ein anuan Maate visst nok, men
endaa meir svnberrt og i mange Stokij syn-
digare.
lKven kann negta det, —— Soga«hev naatt
fram til eit stort og aalvorlegt Vende. Tredie-
standen kjetiici-l" seg i Magt; ban hev Rikdotii,
Daning, reinare Seder; iStaten ber han dei tyngste
Byrderne, —— og likevcel ser han seg no som fyri«
. utesteugt fraa all Rett til aa vera med i Riksli-
vet. Adelen stend hotande og kaut beint imotlmu
som ein hogre Klasse- med saarande Ser-Rettar
og segjer tvert Nei til all Tanke um aalmenn
Maunsrett Alt dette vets det upp eit Hiit til
all Standsskilnad, sont vert sterkare og sterkare og
som tek til Het«-Rop deri store Setningen, at alle
av Naturen er like. Av dette kjeiii og upp dei
fylgjerike og endelause Freistmidar og Plaiiiir, som
fraa no av strævar aa hjelpa Tredjestaiideii til
aa faa ein hoveleg ·Jnnverknad paa Riksens Stell
og Styre. Med det at Tredjestauden er uppkomen
hev det gamle Samfundet fengjet Skadehogg alt
iunsi sine innste Roter. Den gjeldande Retteti og
Riksfoisnti vev ikkje nokot Handtiik aat denne nye
Magti, og likevcel kann denne so langt ifraa hal-
dast nede, at ho berre trengjet· seg meir og meir
fram og vert meir og meir uavviseleg.
Attum denne rike og upplyste Borgardomen
steiid Vouden og Arbeidaren. Desse er nedtyngde
. -,.«-»-»–——– »—v-—-»-»-V»-»—»-»—-»s«—- .-.- .- »-.-..w–.-.-.—«–—.-—–«- »«–-—.
av Skattar og av Pliktarbeid, skamlegt svikne for
all Utvikling og Njoting av sine Menneskekaar ved
Trykket fraa Set·retts-Klass(iriie og ved hjartelause
Logjei«. Dei saslskelege Skildringarne, som Ferie-
lon, Vauban og Boisguillebert gjev av Armodi og
Naudi aat Smaafolket i tidligarexTcid, stendknapt
Maal med Usseldommen under Regentskapet og
Ministeriet Flean «Rundt ikring," segiei" den
asdle Mannen d’Arge·nson isJJkinneskristet sitt vver
Aaret 1740, «rnudt ikring, i full Fred og med
taallege Aaringar, dovr Folk i Hangetal liksom
Flugur; for det liev ikkje annat enu Ber og Vlom
aa liva av i Sstakkarsdomeu sin. J ByenChatel-
lerault er det 4000 Mann; 1800 av dei treng
Hjelp.» Oki millom desse stakkars forpinte Folki
herjar blodstrenge, nfraasleppelege Logjer«, som for
det ringaste Mistaket berre kjeuner Slag, Feugsel
og Dandiq Domarnmgti vert skamlanst misbrukt;
Ein kann taupa Folk i Femisel Eiii kann tenkja
seg til, at i ei Tid, som ittjis ligg ovlangt burte
vil Trede-: og c73«·jorde.standen i Maal og Vegjer
skiljci Lag; men i denne Tidi er dei naturlege
Lagsmenn med den samse Fiendeii.
Anten maa det gamle gjeva det framtrengjimde
—nyk Luft og Rotii, hell so» er ein Nagnawkskamp
nfraasleppeleg Foutenelle segjer i 18453 iForor-
det til Lystspeli sine: «Framtidi gjovmer Hen-
dingar, som ingen vilde verta trudd paa nm han
kunde segja dei.» —
J Trudom sn og Kyrkja er det liknande Sstrot)1ii-
ingar. Her og er Tidi fraa Ludvig XN til
Kardinal Fleurv eit overlag vigtigt Skifte.
Me kan skiljki ut tri Flokkar.
OVst kjetii den livschette Finverdi. Dksir liver
lausti den villaste Trndomsspotting liksom ho
vilde lzalda seg skadeslaus for den Tvangi hovar
under i dei sistik liksomgudeliskge Aari under Ludvig
X1V. Regenten var« ikkje berre vantru, men han
gjordest paa aa leggja denne Vantrui fram i Dagen
med saarande Spe. Og jamsides med all denne
stygge Spottingi stod dei: styvnaste og oraste Ovtr«11.
Det er jamt so, naar Vantrui berre er bvgd paa
Laushug, Tankelovsa elder Faaseugd og ikkje paa
aalvorslege vitenskapelege Grauskninger og Kamp
for aa finna det Sanne. Liksom Regenten sjolv
roste seg i lovndomsfulle Ord av aa hava Umgang
med hoge Aander og stengde seg inue paa Romi
sine i fleire Nætter med Markien av Mirepoix
sor aa mana den Bonde-, soleids gjekk alle desse
kaute Spottararue og skalv i den jcmcmerlegaste
Trælerædsla for dei myrke Helvitesmagter og leet
seg ynkelng narra av «Svarteboker« og Va: og
fanga av grove Fuskarar, som gav seg ut for
Aandematiarar,Gullmakarar,9Jkirakelmenn,Draume-
og Stjernetydarar, Kort-Spaiiiiieriti o. dl. Mar-
challen av Montrevel doydde av Febeis, fordi eit
Saltglas velte yver hononi ved Bordet ein Dag
hjaa Hertugeii av Biroti — det skulde vera eit
vondt Teiin dette —; og Minnebokerne aatSaint-
Simon og Duclos fortel oss tusund Tis·ig avsame
Slaget. Det er desse sjuke Hugstemnur, som nokre
faa Aar etter skapar fram slike Trollitienn og
SLaurdag dei: 20de Yovember 1880.
-
MkM ,- »-
M«M»-«»–M—M-«s –—.-—.–.
LEventyrarar som Saint-Germain og Cagliostr—o
og alle desse andre Jtaliamenn og Armeniarar,
som Ein knapt veit, anten dei narrad seg sjelve
med, elder dei berre narrad andre.
Deretter kjem dei kyrkjelege Serlag Dei ligg
og ritv seg sjolrie sund i trongsvntKiving og Kjet-
ling og duger lite til aa vekkja Byrdnad for den
dovnande Triii. Den gamle Striden millom
Janseiiistiir og Jesuitar frasad uppatt forfielande
villt. For Regenten var Kt)rkjestyt-et einast ei
politisk Sat. J Fyrstunne var han paa Janse-
nistsidaz desse hadde størst Yndest lijact Folket, av
di dei til dessa hadde voret nedtrykke og for-
fylgde. (Meir.)
Etterskrift um Graatemno-Grcida.
(Av Jvar Mortenson.)
(Fraa fort-. Nr.)
So var det dette med Loytnaut Act-I. Det
kom nokle biut til meg og klagiid seg og bad meg
hjelpa dei og «sk·riva« nokot umbonom; det maatte
vera noko riktig «forsmædelegt« au, sagde dei;
det var greit aa skyna, at dei var so harme paa
honom som dei kunde bli.«) So fann eg paa og
skreits dette Brevet. Hii, det er sovondslegt,naar
det er soso stelt, tenkte eg. Eg totte Synd baade
i Loytnanten og i Mannskape. Det kunde verta
leidt for bonom, um det vart sendt beintfram
Klage, tenkte eg; for etter det eg hadde hovrt um
honom, so kunde han gjeriici sverta avsett, tenkte
eg. Men um Eiti skreiv til Mannen sjolv og
bad honom lempa seg uoko, so kanskje kunde det
l)jelp(i, og so hadde Eiti daa ikkje den Syndi paii
seg. Okz so kunde det aii vera mange andre, som
kunde vera verre enn han.
So kunde Pelotonen sjolv hava betretiv dette,
tenkte eg, naar dei visste, at dei kunde faa honom
klagad sor· Retten, men dei likeveel ikkje vilde ho-
nom so vondt, men tilgav honom og berre bad
honom »fara fram med eit mildare Lag;’.’ det vilde
sona Stemningi, meinte eg; det vilde brjotci Od-
den av Hcitet. Der fcer eg øva meg i eit nvtt
Slag Stil au, tenkte eg. Det norske Maalet, det
er eit gildt Maal, tenkte eg. Sjaci no, her kann
Eiic segja ærlegt og greidt alt saman, ntan at
detsorncermar nokon. Hadde eg skult skrivet dette
paa Dansksso hadde eg maatt tenkt det ut og
sveipt det til paa eiti reiitt annan Magte, so det
liadde vortet eit frelt Hovudbrot, og so hadde eg
ikkje fenget det so stutt og so eerlegt og greidt helder.
Eg var lieilttupp stolt av det, og meinte eg hadde
gjort det reint godt. Dette vil haii lika", tenkte
eg; for dei vil hava det ærlegt og greidt, Henriett-
nerne.. Eg totte ber1«e eg saag han, naar haii fekk
Brevet. So vilde ban lesa det i ei Hast-; iFyrst-
ningi vilde han skjelva litt; men so vilde han
verta so glad, naar hiin koni mot Slnttenz so
vilde hcm snu seg til Soldatarne og segja til dei:
s) Du veit eg vilde ikkje nemne nokot vidare um dette
for Retten; det var nok at me tri kom i 11lntka,syn-
test eg.
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
