Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
11
gengir og skildu útlend túngumál, af þessu leiddi aptur að
prestarnir fluttu þann aldaranda og þá tízku, er réði mestu í
útlöndum, hingað til lands og fvlgdist þar að bæði gott og
íllt. Hjátrú og trúarvingl, siðleysi og grimmar kenningar,
trúgirni og ofstopi gegn þeim, sem aðrar skoðanir höfðu, allt
þetta var þá aldarbragur í meginlöndum Norðurálfunnar og
fluttist því eðlilega hingað: engin þjóð er svo afskekkt, að
aldartízka annara landa ekki geti komizt þangað, hugmyndirnar
brjótast inn um ótal smugur. svo ekki verður rönd við reist.
Enginn getur neitað því, er þekkir sögu og bókmenntir 17.
aldar, að vér síðan, i trúbrögðum og siðgæði, höfutn tekið
mjög miklum framförum, þó vér séum í rauninni skammt á
veg komnir í þessu sem öðru: vér megum þó ekki um of
áfella menn, er uppi voru á 17.öld, þó oss finnist
hugsunar-háttur þeirra og kenningar frábrugðnar þvi, sem nú er, það
verður að segja hverja sögu sem hún gengur, enginn getur
hvorki rneð sálu né líkama brotizt úr þeim fjötrum, er
aldar-bragurinn leggur á hann.
Menning þjóða og alda sést jafnan vel á því. hvern
skilning menn leggja í orð ritningarinnar. Skoðanir manna
og hugmyndir um trúarbrögðin fara mjög eptir
menntunar-ástandinu. Lítil menntun, auðvirðilegur hugsunarháttur, sevrið
siðferði og ruddalegur aldarbragur lýsir sér eins í postillum
r
og prédikunum eins og i öðrum bókum. A 17. öld höfðu
grimmar styrjaldir og viðbjóðslegar trúarofsóknir tafið fyrir
siðferðisþroska þjóðanna, fræ þau til siðferðislegra framfara,
er siðbótin hafði sáð, báru ekki ávexti fyrr en síðar.
Menn-ingin var enn lítil og siðbótamenn höfðu orðið að beita öllum
kröptum til þess að standast ofsóknir páfamanna, og skapaðist
því hjá þeim sjálfum bókstafstrú, ofsi og öfgar, sem jafnan
eru samfara mikilli baráttu og lágu menntunarstigi, en þetta
hvarf að miklu leyti, er menntunin óx og menn voru farnir
að jafna sig. Trúarhugmyndir alþýðunnar á 17. öld eru,
bæði hér og erlendis, að mörgu leyti auðvirðilegar, þó
ein-stöku mikilmenni af sérstakri andagipt hefji sig upp úr
svælunni. Skoðanir íslenzkra klerka eru engan veginn
ofsa-legri en skoðanir útlendra presta og ekki nándar nærri eins
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
