Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
131
lest af saltpétri. í þessu bréfi talar Gísli einnig um flakkara,
þeim á að safna öllum saman á einn stað, sem hentugur er til
verzlunar og iðnaðar, og á þar að fæða þá á opinberan
kostnað, uns þeir hafa lært einhverja heiðarlega iðn, sem
þeir geta lifað á. Yfir allan þennan hóp verður að setja bryta
og umsjónarmenn, er sjá um allt og kenna grundvallaratriði
trúar, góðra siða og handiðna. Þannig getur smátt og smátt
myndazt bær og geta borgarar hans, er fram liða stundir,
hjálpað hver öðrum og varið hver annan. Þeir sem búa
kringum þennan bæjarvísi, séu hvattir til af góðvilja sinum að
leggja fátæklingunum fæði, svo þeir hafi eitthvað að lifa á,
meðan þeir eru að læra.
Loks biður Gisli um einkaleyfi fyrir sig og þá, er gangi
í félag með honum, til þess, gegn 20U dala árlegu gjaldi, að
mega í 40 ár grafa upp málma á konungsjörðum og gjöra
púður; borgun afgjaldsins byrjar 2 árum eptir að fyrirtækið
er byrjað; enn fretnur biður hann þess, að konungur
mildi-legast vildi fremur kaupa púður af þeim félögum, en af
öðr-um. Gísli segir, að ef hann fái þetta leyfi. þá ætli hann
hjá kaupmönnum i Amsterdam að lána 10 þúsund dali og
semja svo við þá, að féð borgist aptur eptir tvö ár, og að
þeir sendi skip næsta vor til Islands, til þess að sækja farm
af vitríóli, brennisteini og saltpétri. en meðan verið er að
flytja farminn til sævar, á skipið að fara út til fiskiveiða, en
koma svo aptur á höfn á vissum tíma.
Ritgjörðir þessar bera það með sér, að
sjóndeildarhring-ur Gísla Magnússonar er miklu víðari, en þá gerðist almennt
meðal Islendinga, og að hann er ekki hræddur við að færast
mikið i fang. Lærdómur Gísla i Leiden hefir eflaust haft
áhrif á skoðanir hans, og hann vill auðsjáanlega reyna að
leysa Islendinga úr þeim ófrelsisdróma í andlegum og
ver-aldlegum efnum, er þá fjötraði landsmenn. Gisli Magnússon
var hinn eini Islendingur á 17. öld, er stundað hafði
hag-fræði og stjórnfræði; hann hefir fljótt séð, að það var eitt
aðalmein íslands á þeim tímum, að hér var enginn aðals
eða óðalsréttur, enginn fyrirliði í framkvæmdum, enginn
styrkur gegn yfirgangi stjórnarinnar, hér var ekkert nema
9*
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
