Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
146
og »normalpyroxen« með lítilli kisilsýru (48 °/o), hann
rannsakaði efnasamsetningu fjöldamargra íslenzkra steina og
fann að trachytin (liparítin) sem eru mjög kísilsýrurík heyrðu
undir fyrsta flokkinn. en blágrýti og grásteinn var i hinum
öðrum. Bunsen ætlaði að innan i jörðu væri þessar tvær
efnablandanir upprunalega aðgreindar og gysu stundum
ó-mengaðar úr eldfjöllum, en stundum blönduðust þær saman
neðanjaróar og því mætti meðal íslenzkra bergtegunda finna
eintóma milliliði milli þessara hinna vztu takmarka. sem fyrr
voru greind; stundum ætlaði hann að blöndunin myndaðist
við það, að önnur bergtegundin færi ígegnum gömul hörðnuð
lög af hinni, sem svo bráðnaði aptur. Móbergið álítur
Bun-sen að hafi myndazt á mararbotni og palagonit-kornin þar
sem blágrýtishraun runnu vfir kalklög. Til þess aö sanna
mál sitt framkvæmdi Bunsen fjölda rannsókna og
sundurlið-ana. I sömu ritgjörð rannsakar hann einnig áhrif þau, sem
sjóðandiheitt vatn og ýmsar gufutegundir hafa haft á
mynd-un og ummyndun bergtegunda að fornu og nýju.
Almennar skoðanir Sartorius von Waltershausen’s um
myndun Islands koma einna glöggvast fram í riti hans um
eðlislýsingu Islands1. Hann ætlar einsog Bunsen, að hin
upp-runalega myndun landsins hafi gjörzt á mararbotni. Þar
voru í öndverðu fornar sæmyndanir tilorðnar á krítartíma og
tertiera timabilinu. Af áleitni eldkraptanna innan í jörðinni
tók mararbotn að hefjast og verða ójafn og öldumyndaður,
unz jarðlögin loks klofnuðu hér og hvar, sjór féll í glufurnar
og æsti eimvrjuna, sem undir var, svo af þvi orsökuðust
hroðaleg gos; hinir stærri steinar féllu aptur nióur í
sprung-urnar og uppvörpin, en hin smágerðari aska dreifðist út um
sævarbotninn, síðan fór hraunleð.ja að brjótast upp í
sprung-urnar og út frá þeim inn á milli móbergslaganna, er hin
fyrri gos höfóu myndað, einstöku sinnum runnu og hraun
um sjálfan sjóarbotninn. Þegar gosunum tók að slota, komu
fram eldfjallagufur, sem á margan hátt breyttu gosgrjótinu
’) Sartorius von Waltershausen: Physisch-geographische Skizze von
Island. Göttingen 1847, bls. 135—142.
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
