J. N. Madvigii. 3 autem ignorat, et ad libertatem sentiendi et quærendi recuperandam et ad emendationem sacrorum præparatos magna ex parte animos esse renata antiquarum litterarum cognitione, deinde autem et inter eos, qui Lutheri formulam secuti sunt, et inter eos, qui ad idem propositum alia via ingressi Zwinglium et Calvinum duces habuerunt, summos viros theologiam exornasse et amplificasse, animorum vigorem et libertatem aluisse Græcis Latinisque litteris? Ac si brevissimo uno exemplo demonstrandum est, quanta fuerit illis temporibus, quorum memoriam hodie renovamus, hujus philologiæ, qualis quidem tum colebatur, cum theologia conjunctio, satis erit Philippum Melanchthonem nominasse; cui facile erit comites adjungere Reuchlinum, Camerarium, ceteros. Itaque quum philologi nostræ artis vetérem memoriam persequimur, incidimus non solum in illos rerum animorumque motus, qui sacrorum emendationem et præcesserunt et graviores subsecuti sunt, sed etiam in ipsos illius emendationis adjutores et propugnatores, quibus sane initio ex contraria catholicorum parte intercurrunt homines non minus antiquarum litterarum studio præstantes; sensim tamen hujus philologicæ scientiæ laus prope omnis ad homines ecclesiarum a catholica dissidentium translata est. Sed quum in illius ætatis memoriæque cogitationem ego orationis hodie habendæ argumentum circumspiciens me conjecissem, quum ipsa per se illius ætatis studiorum contemplatio tuam mehercule occasio de his rebus cogitandi, nata a consilio vel potius necessitate Latinæ orationis habendæ, animum etiam renitentem trahebat ad rem et vulgo commemoratione jactatam et a me ipso sæpe agitatam denuo considerandam. Quis enim nescit, illis temporibus, quæ circa sacrorum emendationem fuerunt, diuque post non solum inter eos, qui in antiquarum litterarum studio aut toti aut maximam partem occupabantur, Latinæ eloquentiæ honorem fuisse, sed sermonem Latinum, non sane semper elegantem neque ex puris fontibus haustum, ita per academias esse dominatum, ut neque in disciplinis tradendis neque in publicis et sollemnibus coetibus alii locus esset; deinde autem, ipsa philologiæ arte et disciplina crescente et certiorem formam finesque nacta antiquitatisque scientia multis partibus amplificata, hunc Latini sermonis usum videmus inde a superiore 13