8 Oratio si de Germanicæ linguæ illa ætate condicione ejusque causis dicere ingrediar, longe eos fines excedam, intra quos hæc continenda oratio est. Tantum igitur dicam, hanc esse sermonis naturam, ut sensim usu cum ipsis artibus, in quibus explicandis adhibeatur, crescat, contra, si subito multis partibus uberior majorque materia, quam cui antea se præbuerit, aut prorsus alius generis objecta sit, obruatur neque materiam capiat. Id autem acciderat jam ante sermoni Germanico, quum Christiana religio in Germaniam penetravit, eo quidem magis, quod omnis illa notionum novitas non ab ipsis Germanis aliunde arcessebatur, sed ad eos a peregrinis (missionariis) importabatur. Hoc pretio constitit Christianæ religionis et humanioris vitæ communio, magno; quis negat? sed minoris parari non potuit. Quæ autem de Germanico sermone dixi, ea transferri omnia ad majorum nostrorum eodem tempore sermonis condicionem possunt; reliquos Europæ populos non persequor. Illud addamus, eo minus sacrorum emendatoribus in mentem venisse Latinam docendi formam academiis jam ab ecclesia catholica impressam removere, quod in illo communi per omnem pæne Europam animorum motu et fervore et rerum ecclesiasticarum agitatione opus erat facili et prompto instrumento sua cum aliis extra sui populi fines communicandi et alios intelligendi eoque communi, quoniam ea peregrinas singulorum populorum linguas addiscendi subsidia, quibus nunc abundamus, nulla omnino tunc erant. Sed in ipsis sacrorum emendatoribus eorumque æqualibus hiec sermonis Latini pro patrio in academiis litterisque substituti perpetuus usus non tam mirabilis videri aut reprehendi solet, quam proximis sæculis tam diu tamque tenaciter ea consuetudo servata; accusaturque vehementer academiarum superbia quædam reliquum populum contemptim a se suisque rebus segregantium cum magno, ut putant, litterarum populorumque damno. In quo ego multo minus superbiæ fuisse puto, præsertim in hominibus alioquin satis humilibus et demissis nec se a plebe, e qua oriebantur, reliquo vitæ instituto separantibus, quam superstitionis et ignaviæ; deinde hujus ipsius et culpam et damnum exaggerari ultra id quod verum sit judico, quod hæc una pravitas a reliqua illorum temporum condicione sejungatur. Ac primum animadverti