J. N. Madđdvigii. 9 velim, has, de quibus loquimur, academias et scholas non ex ipsis populis natas deinde se a populorum sermone et rebus avertisse et removisse, sed contra ex monachorum claustris ortas et progressas originis vestigia necessario servasse. Deinde academiarum, quoniam scholæ sunt, primum hoc est officium primaque hæc esse cura debet, ut traditas acceptasque a prioribus artes et disciplinas propagent earumque materiam amplificent et pertractent, ex qua sane ipsa amplificatione nascitur sensim formæ ei accommodandæ necessitas; sed tamen et nimium tribuunt academiis et nimium ab iis postulant, qui omnes illarum motus progressusque omniaque artium amplificandarum et novandarum initia ab ipsis nasci volunt; debet aliquid ad academiarum studia alenda et incitanda extrinsecus ex' populi vita accedere. Venia etiam habenda aliqua iis est, qui ipsum cursum consuetum receptarum disciplinarum vetere forma tradendarum non ausi sunt interrumpere, ut novam formam incertis experimentis quærerent; multo magis in liberiore artium extra academias motu aut in novis disciplinis illa experimenta fieri æquum erat. Atque in hoc genere singularis fuit academiarum et populorum per Germaniam et has septentrionales terras proximis post reformationem sæculis infelicitas. Primum in academiis ipsa illa animorum inclinatio, qua sacrorum emendatio perfecta est, effecit etiam, ut theologiæ non solum principatus, sed etiam dominatus in harum terrarum academiis prorsus stabiliretur. Itaque illa, sola studiosos stipendiis et numerum ecclesiasticorum spe alliciens, reliquas disciplinas quasi ministras habuit, sæpe otiosas. Nobiles quidem homines, qui in rebus publicis primas tenebant, academias pauperumque studiosorum consortium contemnebant; ignobiles civilium rerum ministri nullis litteris egere putabantur. Erat autem hæc theologia tota in reformatorum formula pæne serviliter repetenda tradendaque occupata, suspicax, ceteras quoque disciplinas observans, ne quid in iis novaretur cum orthodoxæ fidei periculo. Itaque huic theologiæ novitatis inimicæ satis sufficiebat Latina oratio, patiens sane nec fastidiosa; ejusque usus theologiæ maxime auctoritate conservatus est. Quodque in ipsis academiis initium prope sentiendæ pravitatis esse debebat, ut animadverteretur, hic, quo uterentur, sermo Latinus