BJØRGVIN BISPEDØME Domkyrkja i Bergen. Frå 1200-tallet. stod munken Antonius fram som predikant frå omkring år 1527. Han er den fyrste kjende lutherske forkynnaren i Noreg. Frå 1529 vart han sekundert av to andre lutherske fripredikantar, som hadde vernebrev frå kong Fredrik I. Lensherrane Eske Bille og Vincents Lunge orienterte seg på ein viss måte mot reformasjonen. Klostergods vart sekularisert, og i 1531 vart fleire av Bergens kyrkjelege byggverk med samtykke av biskop og domkapitel rivne ned til grunnen av militære omsyn. Mellom desse var Store Kristkyrkja og bispegarden. Erkedeknen Geble Pederssøn, som truleg var reformvenleg, vart i 1536 vald til ny biskop, men fekk aldri katolsk ordinasjon. Same året kom reformasjonskongen Kristian III. til makta, og Geble og hans domkapitel fagna (sv.: hälsade) han som norsk monark. År 1537 vart Geble i København vigd til evangelisk superintendent for Bergen av Bugenhagen. Han fekk fransiskanarkyrkja til domkyrkje og klostret til å bu i. Geble Pederssøn la stor vekt på opplæring av evan- 415 geliske prestar. Fostersonen hans, Absalon Pederssøn (Beyer), var lektor i teologi ved katedralskulen. Han er kjend som patriotisk forfattar og dugande evangelisk lærer. Enka hans, Anna Pedersdatter, vart i 1590 dømd som heks og brend på bål. Dorothea Engelbretsdatter (1635—1716), bergensk prestekone, dikta salmar med ortodokst innhald og plastisk, sentimental form. Ein representant for den kyrkjelege pietismen var Erik Pontoppidan’, dansk kyrkjemann og professor, biskop i Bergen 1747— 55. Hans katekisme-forklåring for ungdomen, utgjevi 1737, fekk stor innverknad på det religiøse livet i Noreg gjennom mange ættleder. Som biskop gav han ut » Collegium pastorale practicum», leseverdig den dag i dag. Om biskop Johan Nordahl Brun, sjå serskild artikkel. Hans Nielsen H a u g e* slo seg ned som kjøpmann i Bergen 1801, og Hauge-rørsla fekk rik inngang i bispedømet. I seinare tid har amerikansk vekkjingsliv sett eit visst merke på kristenlivet. B., som frå 1622 også omfatar Sunnmøre, er f. t. inndelt i 15 prosti, 90 prestegjeld, 205 sokner. Areal: 31 831 km”. Folketal (1946): 297 241. Av dei barn som vart fødde i 1950, vart omlag 2 % fødde utanfor ekteskap. Av folkemengda står omlag 2,4 % utanfor statskyrkja, medan prosenttalet for heile landet er 3,8. Ein del av dei aktive kristne set kyrkja og gudstenesta høgt, ein annan del søkjer helst sitt samfund i venekrinsar. Spaninga mellom desse gruppene er mindre enn før. Den norske sjømannsmisjon har sitt hovudsete i Bergen, og Bjørgvinbispen er tilsynsmann for alle norske sjømannsprestar i utanlandske hamner. Biskoppar: Bjarnvard ca. 1070 (Selja); Svein (Selja); Magne 1115—28 (Selja); Ottar ca. 1135 (Selja); Sigurd 1139—56 (Selja); Pål 1161—94; Martin 1194—1216; Håvard 1217—24; Arne (I) 1226—56; Peter 1257—70; Askatin 1270—77; Narve 1278—1304; Arne (II) Sigurdsson 1305— 14; Audfinn Sigurdsson 1314—30; Håkon 1332— 42; Thorstein Kumpi Eiriksson 1343—49; Gisbrekt Erlendsson 1350—69; Benedikt Ringstad 1370—71; Jakob (I) Jensson 1372—1401; Jakob (II) Knutsson 1401—07; Aslak Bolt 1408—28; Arent Klementson 1434; Olav (I) Nilsson 1434— 416