- Project Runeberg -  Ord och Bild / Tjuguandra årgången. 1913 /
428

(1892-1945)
Table of Contents / Innehåll | << Previous | Next >>
  Project Runeberg | Like | Catalog | Recent Changes | Donate | Comments? |   

Full resolution (TIFF) - On this page / på denna sida - Åttonde häftet - Ivar Aasen. 1813—5:te august—1913. Av Halvdan Koht

scanned image

<< prev. page << föreg. sida <<     >> nästa sida >> next page >>


Below is the raw OCR text from the above scanned image. Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan. Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!

This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.

428

HALVDAN KOHT

var formann for det kgl. norske
vitskaps-sellskape i Trondheim, og han fekk
sell-skape til aa love Ivar Aasen ei lita
aars-løn, 600 kroner, um han vilde färe ut
paa bygdemaalsgransking kringum i lande.

Soleis gjekk det til at han kom i veg
med det som han i mange aar hadde
drøymt um. I september 1842 tok han
av garde fraa Sunnmøre, og sidan var
han paa ferding mest ustanseleg i fire
aar. Han för yver meist heile lande,—
fraa Sogn til Østerdalen, fraa Sætesdalen
til Helgeland. Til den dag hadde ikkje
eit einaste bygdemaal i lande vore
vit-skapleg utgranska, — so nær som
Sunn-mørs-maale som han sjølv hadde arbeidt
med. No vart heile lande lagt inn under
systematisk maalgransking av ein einaste
mann, og heile dette kjempearbeide vart
fullført for 2,400 kroner. Um Ivar Aasen
aldri hadde korne til aa gjøre meir i live
sitt, so hadde dette vore nok til aa hälde
namne hans i æveleg takk og ære. Det var
ei granskardaad av dei sjeldsynte han her
hadde gjort. Meldingane hans fraa desse
ferdene fortél um eit slitsamt, tolmodigt
arbeid, og ein maa tidt undrest paa kor
mykje han kunde faa samla og uppskrive,
so stutt ei tid som han kunde offre paa
kvart maalføre. Tidt og jamt maatte han
stri med mistru og vankunne; folk trudde
ikkje det kunde være aalvorleg meint, at
han vilde skrive upp dette stygge
bonde-maale dei tala, og dei vilde ikkje gje
han dei upplysningane han bad um. Men
han hadde eit framifraa Iag til aa vinne
tiltru hjaa folk, og han hadde ei
make-laus evne til aa lye etter talen deira, so
det var eit veldigt tilfang han fekk samla.

Heile dette tilfange la han so fram i
ein grammatikk og ei ordbok 1848—50.
Og her var mykje meir enn berre tilfang.
Her var ei vitskapleg tilskiping som straks
sette Aasen mellom dei fremste
maal-vitskapsmennene. Ein skjønner kanskje
det lettast, um ein les den meldinga P.

A. Munch skreiv straks grammatikken
kom. Han skildra vitskapsmetoden til
Aasen i desse orda: »Det væsentlige,
oprindelige er paa det nøiagtigste og
skarpsindigste adskilt fra det uvæsentlige
og uegte; de forskjellige Former ere
om-hyggeligen og skjønsomt sammenlignede
med hinanden og vurderede; det rene
Sprogstof fremtræder saaledes klart og
let overskueligt; og det er fastholdt saa
nøie, at det ei længer kan gaa tabt, men
vil, om endog Sproget selv skulde ophøre
at leve i vore Bygder, dog alene af denne
Sproglære kunne studeres og kjendes af
alle kommende Slægter.» Det er det som
sermerker ait vitskapsarbeide til Aasen:
klaar yversyn, faste liner, ei beintfram
klassisk jamvegt. Og den systematiske
aanda hans, evna til aa sjaa einskapen i
det mångfaldige, skapte det store resultate
av granskingane hans: at alle bygdemaala
i Noreg, so ulike dei kunde synest, ættast
ifraa det same gamalnorske maale og endaa
høyrde ihop som eitt maal. Samanhenge
med gamalnorsk hadde dei nok fyrr, som
P. A. Munch segjer, havt »et Slags dunkel
Anelse» um; men her var det endeleg
»klart, grundigen og systematisk fremsat
og beviist, saa at ingen Skygge af Tvivl
kan være tilbage». Endaa vigtigare var
likevel det indre samanhenge mellom
sjølve bygdemaala. Naar dei fyrr hadde
set fraa ulike bygder slike former som
»veta», »vata» og »vaataa», so hadde
dei ikkje kunna finne nokon likskap; Aasen
etterviste likskapen, og greidde ut den
maallova som gav same orde so ulik form.
Og soleis i det eine etter det andre. Det
var eit heilt nytt maal som dermed vann
rom i vitskapen, — det nynorske maale.
Dei store germanske maalgranskarane
Rask og Grimm hadde ikkje visst um
noko »norskt» maal. I vitskapsverke
til Ivar Aasen steig det for fyrste gong
fram, og straks med full styrke. Han hadde
vunne ein stor nasjonal siger for folke sitt.

<< prev. page << föreg. sida <<     >> nästa sida >> next page >>


Project Runeberg, Sun Jul 3 21:58:44 2016 (aronsson) (download) << Previous Next >>
http://runeberg.org/ordochbild/1913/0469.html

Valid HTML 4.0! All our files are DRM-free